Γιατί οι ιστορίες εξακολουθούν να έχουν σημασία;

Πριν καν υπάρξει η γραφή, υπήρχε η αφήγηση. Γύρω από τη φωτιά, μέσα σε σπηλιές, σε αγορές και σε αυλές, ο άνθρωπος ένιωθε πάντα την ανάγκη να μετατρέπει την εμπειρία σε ιστορία. Και παρότι σήμερα έχουμε ταινίες, podcasts, μυθιστορήματα, βιντεοπαιχνίδια και ατελείωτο περιεχόμενο σε κάθε οθόνη, η ουσία δεν έχει αλλάξει. Εξακολουθούμε να χρειαζόμαστε κάποιον να μας πει «μια φορά κι έναν καιρό».

Οι ιστορίες είναι ένας από τους τρόπους με τους οποίους προσπαθούμε να καταλάβουμε τον κόσμο. Τα γεγονότα από μόνα τους δεν έχουν πάντα συνοχή. Η αφήγηση τους δίνει αρχή, συνέχεια, αιτία και αποτέλεσμα. Όταν κάτι μας συμβαίνει, μια απώλεια, μια επιτυχία, μια δύσκολη απόφαση, συχνά αισθανόμαστε την ανάγκη να το αφηγηθούμε, ακόμη και στον ίδιο μας τον εαυτό. Να βάλουμε τα γεγονότα σε μια σειρά και να αναζητήσουμε μέσα τους κάποιο νόημα.

Οι ιστορίες μάς επιτρέπουν επίσης να δούμε τον κόσμο μέσα από ματιές διαφορετικές από τη δική μας. Όταν διαβάζουμε για έναν χαρακτήρα, για λίγο κατοικούμε στον δικό του κόσμο. Μπορεί να μη συμφωνούμε μαζί του, να μη δικαιολογούμε τις πράξεις του, ακόμη και να τον αντιπαθούμε. Κι όμως, έχουμε την ευκαιρία να καταλάβουμε πώς σκέφτεται και τι τον οδήγησε εκεί όπου βρίσκεται. Η αφήγηση δεν μας ζητά απαραίτητα να συμφωνήσουμε. Μας ζητά πρώτα να κοιτάξουμε και δευτερευόντως να κατανοήσουμε.

Ταυτόχρονα, οι ιστορίες κρατούν ζωντανή τη μνήμη. Πολιτισμοί, οικογένειες, ακόμη και μικρές ή μεγάλες κοινότητες επιβιώνουν μέσα από αφηγήσεις Ένας παππούς που θυμάται μια άλλη εποχή, μια οικογενειακή ιστορία που περνά από γενιά σε γενιά, ένας μύθος που εξηγεί γιατί ένας τόπος ονομάστηκε έτσι. Χωρίς τις ιστορίες, μεγάλο μέρος του παρελθόντος θα ήταν απλώς γεγονότα και ημερομηνίες. Μέσα από αυτές αποκτά πρόσωπο, φωνή και συναίσθημα.

Και οι ιστορίες αντέχουν. Τα μέσα αλλάζουν, η τεχνολογία προχωρά, οι τρόποι με τους οποίους γράφουμε, διαβάζουμε και ακούμε μεταμορφώνονται. Η ανάγκη όμως παραμένει. Γιατί μια καλή ιστορία δεν μας λέει μόνο τι συνέβη. Μας κάνει να αναρωτηθούμε γιατί μας αφορά.

Μια πλοκή, ένας χαρακτήρας με τις αντιφάσεις του, μια επιλογή που αλλάζει τα πάντα, μια ανατροπή που μας αναγκάζει να ξαναδούμε όσα θεωρούσαμε δεδομένα. Όλα αυτά δεν είναι απλώς τεχνικές της αφήγησης. Είναι τρόποι να μιλήσουμε για την ίδια τη ζωή, που κι αυτή σπάνια εξελίσσεται όπως την έχουμε σχεδιάσει.

Και πιστεύω πως γι’ αυτό η αφήγηση δεν πρόκειται ποτέ να ξεπεραστεί. Δεν είναι μόνο ψυχαγωγία. Είναι ένας τρόπος να θυμόμαστε, να καταλαβαίνουμε, να επικοινωνούμε και να συνδεόμαστε.

Όσο υπάρχουν άνθρωποι που προσπαθούν να καταλάβουν τον εαυτό τους και τους άλλους, θα υπάρχει πάντα κάποιος που θα θέλει να πει την επόμενη ιστορία. Και κάποιος άλλος που θα θέλει να την ακούσει.

*Η φωτογραφία είναι δημιουργία Τ.Ν.