Μια μικρή ιστορία αγάπης

Από τον ίδιο τον τίτλο της, η «Γραμμή Άμυνας» της Ελένης Μανταδάκη προϊδεάζει για μια ιστορία γύρω από τα όρια που υψώνουμε για να προστατεύσουμε τον εαυτό μας. Κάτω από αυτή τη σκληρή έννοια κρύβεται μια τρυφερή αφήγηση για την αγάπη, την απώλεια, τον φόβο και την ανάγκη να αφήσουμε κάποιον να μας πλησιάσει.

Η αντίθεση αυτή ανάμεσα στην άμυνα και στο συναίσθημα είναι ο πυρήνας της νουβέλας. Γιατί η «Γραμμή Άμυνας» δεν μιλά μόνο για τα τείχη που χτίζουμε απέναντι στους άλλους, αλλά και για την εσωτερική μάχη που δίνουμε όταν καλούμαστε να επιλέξουμε ανάμεσα στην ασφάλεια και στην ευαλωτότητα.

Η νουβέλα της Ελένης Μανταδάκη, λιτή και συμπυκνωμένη, περίπου εκατό σελίδων, κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Συρτάρι και αφηγείται τον έρωτα δύο νέων, της Αλίκης και του Άγγελου.

Έναν έρωτα που από την αρχή κουβαλά όλες τις αντιφάσεις που συνοδεύουν τις ανθρώπινες σχέσεις: τρυφερότητα και φόβο, επιθυμία και αμφιβολία, εγγύτητα και απόσταση. Δεν είναι μια ιστορία γεμάτη μεγάλες εξάρσεις ή δραματικές κορυφώσεις. Είναι μια ιστορία στάσεων και επιλογών. Μια αφήγηση για τον τρόπο που στεκόμαστε απέναντι στο συναίσθημα και για το τίμημα που πολλές φορές πληρώνουμε για να το προστατεύσουμε.

Η συγγραφέας δομεί την αφήγησή της πάνω σε τρεις πόλεις-σταθμούς: το Ναύπλιο, τη Ρώμη και τη Θεσσαλονίκη. Οι τόποι αυτοί δεν αποτελούν απλώς το σκηνικό της ιστορίας, αλλά λειτουργούν ως καθρέφτες διαφορετικών φάσεων της σχέσης των ηρώων.

Το Ναύπλιο φέρνει μαζί του την αρχή, τη σπίθα και την αθωότητα της πρώτης γνωριμίας. Η Ρώμη γίνεται το πεδίο της δοκιμασίας, των αποφάσεων και των αλλαγών. Η Θεσσαλονίκη σηματοδοτεί την επιστροφή, το σημείο όπου οι άνθρωποι καλούνται να μετρήσουν τι έμεινε, τι άντεξε και τι χάθηκε στον χρόνο.

Μέσα από αυτή τη διαδρομή, η συγγραφέας σχολιάζει και τη σχέση μας με τον χρόνο. Τον τρόπο που αλλάζουμε μέσα από τις σχέσεις μας, τον τρόπο που οι εμπειρίες μας διαμορφώνουν και τις άμυνες που δημιουργούμε για να συνεχίσουμε.

Η γλώσσα της είναι καθαρή και ανεπιτήδευτη, χωρίς περιττούς λογοτεχνικούς εντυπωσιασμούς. Η αφήγησή της στηρίζεται στην απλότητα, αλλά πίσω από αυτήν υπάρχει έντονη συναισθηματική φόρτιση. Τα σύντομα κεφάλαια και ο γρήγορος ρυθμός κάνουν την ανάγνωση εύκολη, αλλά η ιστορία δεν τελειώνει όταν κλείσει το βιβλίο.

Κάθε φράση αφήνει χώρο για όσα δεν λέγονται. Για τις σιωπές, τις μικρές αποστάσεις, τα «σχεδόν» που συχνά αποκαλύπτουν περισσότερα από τις μεγάλες δηλώσεις. Εκεί βρίσκεται η δύναμη της γραφής της: στο υπόγειο συναίσθημα που λειτουργεί αθόρυβα, αλλά παραμένει και η επιλογή. Οι ήρωες της Ελένης αναμετρώνται συνεχώς με το δίλημμα ανάμεσα στον προκαθορισμό και στη βούληση. Πόσο από τη ζωή μας καθορίζεται από τις συνθήκες και πόσο από τις αποφάσεις μας; Πόσο χώρο αφήνουμε στην τύχη και πόσο μπορούμε οι ίδιοι να επηρεάσουμε την πορεία μας;

Η συγγραφέας δεν δίνει εύκολες απαντήσεις ούτε προσπαθεί να καθοδηγήσει τον αναγνώστη. Παρατηρεί τους ήρωές της καθώς προσπαθούν να χαράξουν τη δική τους γραμμή άμυνας απέναντι στις συνθήκες, τις προσδοκίες και κυρίως απέναντι στα ίδια τους τα συναισθήματα.

Και ίσως εδώ βρίσκεται η ουσία του βιβλίου. Η «Γραμμή Άμυνας» δεν είναι το αντίθετο της αγάπης. Είναι η άλλη της πλευρά. Ο έρωτας δεν είναι πάντα εκείνος που γκρεμίζει τα τείχη. Μερικές φορές είναι εκείνος που μας αναγκάζει να τα υψώσουμε, να αναγνωρίσουμε τα όριά μας και να αποφασίσουμε τι είμαστε διατεθειμένοι να ρισκάρουμε.

Η Ελένη δεν γράφει για έναν μεγάλο σαρωτικό έρωτα που αλλάζει τα πάντα μέσα σε μια στιγμή. Γράφει για τον μικρό καθημερινό έρωτα, εκείνον που μπορεί να περνά απαρατήρητος από τους άλλους, αλλά καθορίζει βαθιά τους ανθρώπους που τον ζουν.

Η ιστορία της Αλίκης και του Άγγελου αγγίζει κάτι πολύ ανθρώπινο: την προσπάθειά μας να αγαπήσουμε χωρίς να χαθούμε και να προστατευτούμε χωρίς να κλείσουμε όλες τις πόρτες.

Γιατί ίσως τελικά η πιο δυνατή γραμμή άμυνας δεν είναι η απόσταση αλλά η αγάπη. Εκείνη που μας επιτρέπει να είμαστε ευάλωτοι χωρίς να διαλυόμαστε. Τα σπουδαία βιβλία δεν χρειάζονται πάντα μεγάλο αριθμό σελίδων για να αφήσουν το αποτύπωμά τους. Χρειάζονται μια αληθινή ματιά και μια ιστορία με κάτι ουσιαστικό να πει. Η «Γραμμή Άμυνας» της Ελένης Μανταδάκη διαθέτει ακριβώς αυτό: μια ήσυχη δύναμη που μένει στον αναγνώστη και μετά την τελευταία σελίδα.

*Η φωτογραφία είναι δημιουργία Τ. Ν.