
Book Review: ΟΛΑ ΛΑΘΟΣ, της ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΤΣΑΜΠΑ, από εκδόσεις ΝΙΚΑΣ
15 Νοεμβρίου, 2026
Το βιβλίο δεν είναι to-do list | Σκέψεις μιας αναγνώστριας
19 Νοεμβρίου, 2026
Μια ιστορία, έξι τόμοι. Και μια αναγνωστική εμπειρία που δεν ξεχνιέται!
Μια ιστορία, έξι τόμοι.
Ένας ολόκληρος κόσμος ξεδιπλώνεται στις σελίδες τους, με ανθρώπους που αγαπούν, μισούν, διεκδικούν, μηχανορραφούν και κρύβουν μυστικά. Και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά, το ανεξήγητο βρίσκει τη θέση του με μια φυσικότητα σχεδόν ανατριχιαστική.
Η εξαλογία Blackwater του Μάικλ ΜακΝτάουελ ανήκει πρωτίστως στο Southern Gothic, ένα ιδιαίτερο παρακλάδι της γοτθικής λογοτεχνίας που αναπτύχθηκε στον αμερικανικό Νότο. Ωστόσο, θα ήταν περιοριστικό να την κατατάξουμε αποκλειστικά εκεί αφού έχουμε να κάνουμε με ένα υβριδικό έργο που συνδυάζει την οικογενειακή σάγκα, τον γοτθικό τρόμο, το υπερφυσικό στοιχείο αλλά και την ιστορική μυθοπλασία.
Το ενδιαφέρον όμως είναι ότι ο τρόμος δεν αποτελεί διαρκώς το επίκεντρο της αφήγησης. Ο ΜακΝτάουελ δίνει ιδιαίτερο βάρος στις οικογενειακές σχέσεις, στις συγκρούσεις εξουσίας, στα μυστικά, στην κοινωνική διαστρωμάτωση και στην καθημερινότητα του αμερικανικού Νότου. Το υπερφυσικό εισχωρεί σε αυτόν τον κόσμο χωρίς τυμπανοκρουσίες, σχεδόν σαν να άνηκε από πάντα εκεί.
Η ιστορία ξεκινά το 1919, στο Περδίδο της Αλαμπάμα, μια μικρή πόλη που προσπαθεί να συνέλθει από μια καταστροφική πλημμύρα. Μέσα από τα νερά αναδύεται μια μυστηριώδης γυναίκα, η εμφάνισή της οποίας σηματοδοτεί την έναρξη μιας αλυσίδας γεγονότων που θα επηρεάσουν την οικογένεια Κάσκυ για πολλές δεκαετίες μετά.
Δε θα πω όμως άλλα για την υπόθεση, καταρχάς διότι το Blackwater είναι από τα βιβλία που αξίζει να ανακαλύπτεις βήμα βήμα και δεύτερον, επειδή εκείνο που με εντυπωσίασε περισσότερο δεν ήταν μόνο η ιστορία, αλλά κυρίως ο τρόπος με τον οποίο την αφηγείται ο συγγραφέας. Γι’ αυτό πιστεύω πως ο κάθε αναγνώστης πρέπει να έχει την χαρά του “παρθενικού ταξιδιού”.
Έξι τόμοι, περίπου 200 με 250 σελίδες ο καθένας. Κι όμως, μέσα σε αυτή την περιορισμένη έκταση, ο ΜακΝτάουελ κατορθώνει να χωρέσει πολλές γενιές ανθρώπων, κοινωνικές αλλαγές, οικογενειακές τραγωδίες, έρωτες, αντιπαλότητες, θανάτους, μυστικά και καταστάσεις που ξεπερνούν κάθε λογική εξήγηση. Μεγάλο επίτευγμά αυτό, αν με ρωτάτε.
Κάποιος άλλος συγγραφέας ενδεχομένως να χρειαζόταν διπλάσιο ή και τριπλάσιο αριθμό σελίδων για να αφηγηθεί τα μισά γεγονότα. Ο ΜακΝτάουελ, αντιθέτως, αποδεικνύει ότι η πληρότητα ενός έργου δεν εξαρτάται από το πόσο μακροσκελές είναι ένα κείμενο. Δεν αναλώνεται σε περιττά λόγια, δεν πλατειάζει, δεν αναλύει επί μακρόν προκειμένου να μας πείσει για το βάθος των χαρακτήρων του αλλά αφήνει τους ίδιους να μιλήσουν και κυρίως, να πράξουν.
Προσοχή! Αυτό δεν σημαίνει ότι η γραφή του στερείται λεπτομερειών. Κάθε άλλο! Οι περιγραφές του είναι εξαιρετικές. Με ελάχιστες, αλλά απολύτως εύστοχες πινελιές, δημιουργεί ολοζώντανες εικόνες. Το Περδίδο, η βροχή, τα σπίτια, οι δρόμοι, ο ποταμός, η αποπνικτική ζέστη του Νότου και η υγρασία αποκτούν υπόσταση και γίνονται αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας.
Ιδιαίτερα ο ποταμός, είναι μια διαρκής παρουσία, άλλοτε ήρεμη και άλλοτε απειλητική, που φαίνεται πως γνωρίζει περισσότερα απ’ όσα αφήνει να αποκαλυφθούν.
Εξίσου υπέροχη είναι η διαχείριση των χαρακτήρων, που στους έξι τόμους, καταλαβαίνει κανείς ότι δεν είναι και λίγοι. Ο ΜακΝτάουελ δημιουργεί ανθρώπους πολυδιάστατους, με αντιφάσεις, αδυναμίες, φιλοδοξίες, φωτεινές και σκοτεινές πλευρές. Σχέσεις που μεταβάλλονται, με ισορροπίες που ανατρέπονται και συμμαχίες που αποκτούν, κάποιες φορές, μεγαλύτερη σημασία από οποιοδήποτε υπερφυσικό γεγονός.
Μιλώντας για τους χαρακτήρες θέλω να σταθώ λίγο περισσότερο στους γυναικείους, οι οποίοι κρατούν σε μεγάλο βαθμό τα ηνία της ιστορίας. Γυναίκες ισχυρές, χειριστικές, αποφασιστικές, τρυφερές ή αδίστακτες, που καθορίζουν τις εξελίξεις. Πολύ μου άρεσαν οι γυναίκες του Περδίδο, μπορώ να πω.
Όσο για τον τρόμο; Παρών, φυσικά. Αλλά μην φανταστείτε φαντάσματα που σέρνουν αλυσίδες. Ο συγγραφέας καλλιεργεί την ανησυχία υπογείως. Όταν όμως αποφασίζει να τη φέρει στο προσκήνιο, τότε δεν διστάζει να γίνει ωμός, σκληρός, πολλές φορές ακόμη και αποκρουστικός. Η έντονη αυτή αντίθεση ανάμεσα στην καθημερινή, οικογενειακή κανονικότητα και στο αδιανόητο που προκύπτει ξαφνικά, είναι που κάνει αυτές τις στιγμές τόσο τρομακτικές.
Παράλληλα, το ιστορικό υπόβαθρο λειτουργεί άψογα. Οι οικονομικές ανακατατάξεις, οι κοινωνικές αντιλήψεις, οι αλλαγές στον τρόπο ζωής και οι ιστορικές εξελίξεις επηρεάζουν ουσιαστικά τις ζωές των ηρώων.
Εκείνο, πάντως, που με κέρδισε ολοκληρωτικά ήταν η αριστοτεχνική οργάνωση της αφήγησης. Τίποτα δεν μοιάζει περιττό, κάθε λεπτομέρεια έχει τη σημασία της και κάθε τόμος αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι ενός καλοδουλεμένου συνόλου. Κι όλα αυτά με τέτοια αφηγηματική ροή, που ανυπομονείς να περάσεις στον επόμενο.
Εγώ, για παράδειγμα, προμηθεύτηκα τα βιβλία ανά δύο. Στην παραλαβή των δύο τελευταίων, όμως, προέκυψε μια μικρή καθυστέρηση. Περιττό να σας πω ότι γάνιαξα μέχρι να φτάσουν στα χέρια μου! Και νομίζω πως αυτό από μόνο του λέει πολλά για την ικανότητα του ΜακΝτάουελ να κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη επί έξι συνεχόμενους τόμους.
Θα ήταν, πιστεύω, παράλειψη να μην αναφερθώ στην ελληνική έκδοση.
Οι Εκδόσεις Πατάκη μας παρέδωσαν έξι μικρά έργα τέχνης. Τα εξώφυλλα, με την ανάγλυφη μεταλλική χρυσοτυπία, τα περίτεχνα σχέδια και τη μοναδική αισθητική τους, αποτελούν από μόνα τους λόγο να σταθεί κανείς μπροστά τους και να τα περιεργαστεί. Προσωπικά, δεν θυμάμαι να έχει περάσει από τα χέρια μου άλλη σειρά με τόσο εντυπωσιακή και ταυτόχρονα τόσο συνεκτική εκδοτική ταυτότητα. Και το σημαντικότερο είναι ότι το περιεχόμενο δικαιώνει απολύτως την εμφάνιση.
Εξαιρετική θεωρώ και τη δουλειά του Σταύρου Παπασταύρου στη μετάφραση. Η γλώσσα ρέει φυσικά, οι διάλογοι διατηρούν τη ζωντάνια τους και η ιδιαίτερη ατμόσφαιρα του αμερικανικού Νότου μεταφέρεται χωρίς να χάνει την ταυτότητά της. Αντίστοιχα προσεγμένη είναι και η επιμέλεια, κάτι που συμβάλλει καθοριστικά στην αναγνωστική απόλαυση.
Κλείνοντας, θα πω ότι το Blackwater είναι μία από εκείνες τις σπάνιες αναγνωστικές εμπειρίες στις οποίες δυσκολεύομαι να εντοπίσω κάτι που θα ήθελα διαφορετικό. Με κέρδισε στους χαρακτήρες, στην πλοκή, στη γλώσσα, στις περιγραφές, στην ατμόσφαιρα, στην ιστορική του διάσταση, στον τρόμο και στον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται το υπερφυσικό.
Είναι από τα βιβλία που, όταν τα ολοκληρώνεις, θέλεις να αναφωνήσεις: «Ναι, ρε γαμώτο! Έτσι είναι τα καλά βιβλία!»
______________________
Η εξαλογία, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πατάκη, αποτελείται από τους εξής τόμους: Blackwater I: Η πλημμύρα, Blackwater II: Το φράγμα, Blackwater III: Το σπίτι, Blackwater IV: Ο πόλεμος, Blackwater V: Η περιουσία και Blackwater VI: Βροχή. Έξι βιβλία που, αν και διαβάζονται ως ξεχωριστοί τόμοι, συνθέτουν μια ενιαία, πολυεπίπεδη αφήγηση. Θα τα βρείτε όλα εδώ.
* Η φωτογραφία είναι δημιουργία Τ.Ν.
**Η κριτική δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο διαδικτυακό λογοτεχνικό περιοδικό fractal.gr.
