Οι σκοτεινές διαδρομές από την πληγή στην ανταπόδοση

Πότε η ανάγκη για δικαιοσύνη μετατρέπεται σε επιθυμία για εκδίκηση;

Ίσως τη στιγμή που η δικαιοσύνη δεν μας αρκεί πια. Όταν δεν θέλουμε απλώς να αποκατασταθεί αυτό που συνέβη, αλλά να πονέσει εκείνος που μας έκανε να πονέσουμε. Να χάσει επειδή χάσαμε. Να φοβηθεί επειδή φοβηθήκαμε. Να κουβαλήσει, έστω για λίγο, το βάρος που κουβαλάμε εμείς.

Κι εκεί ακριβώς αρχίζει η σκοτεινή διαδρομή της ανταπόδοσης.

Η επιθυμία για εκδίκηση είναι πανάρχαια κι ένα από τα πιο αγαπημένα θέματα της λογοτεχνίας, ίσως ακριβώς επειδή μας είναι τόσο οικεία. Ακόμη κι αν δεν εκδικηθούμε ποτέ κανέναν, οι περισσότεροι έχουμε φανταστεί κάποια στιγμή μια μικρή ή μεγάλη αποκατάσταση της αδικίας. Εκείνη τη στιγμή κατά την οποία ο άλλος θα πάρει επιτέλους αυτό που του αξίζει.

Μόνο που ποιος αποφασίζει τι αξίζει στον καθένα; Αυτό είναι, για μένα, το πιο σημαντικό και ενδιαφέρον ερώτημα.

Στη μυθοπλασία μπορούμε να ακολουθήσουμε έναν άνθρωπο από το σημείο μηδέν, την πληγή δηλαδή, μέχρι τη στιγμή που αποφασίζει να ανταποδώσει. Να καταλάβουμε τον θυμό του, ακόμη και να δικαιολογήσουμε την επιθυμία του για εκδίκηση. Κι ύστερα να τον παρακολουθήσουμε καθώς ξεπερνά, λίγο λίγο, τα προσωπικά του όρια.

Η εκδίκηση, άλλωστε, συχνά ξεκινά από κάτι που στα μάτια εκείνου που τη σχεδιάζει μοιάζει απολύτως δίκαιο.

«Μου χρωστάει».
«Πρέπει να πληρώσει».
«Κάποιος πρέπει να τον σταματήσει».

Και κάπου ανάμεσα σε αυτές τις φράσεις η δικαιοσύνη μπορεί να μετατραπεί σε άλλοθι.

Γι’ αυτό η εκδίκηση λειτουργεί τόσο καλά στη λογοτεχνία. Δεν αποκαλύπτει μόνο εκείνον που την υφίσταται. Αποκαλύπτει κυρίως εκείνον που την επιλέγει. Τι είναι διατεθειμένος να θυσιάσει; Πόσο μακριά μπορεί να φτάσει; Και, όταν τελικά πετύχει αυτό που ήθελε, θα εξακολουθεί να είναι ο ίδιος άνθρωπος;

Ίσως αυτό να είναι και το μεγαλύτερο τίμημά της.

Η εκδίκηση υπόσχεται ένα τέλος. Μια τελεία μετά την αδικία, μια αίσθηση ότι ο λογαριασμός έκλεισε. Στην πραγματικότητα, όμως, συχνά δημιουργεί έναν καινούργιο κύκλο. Για να τιμωρήσει κάποιος εκείνον που τον πλήγωσε, αναγκάζεται να παραμείνει δεμένος μαζί του. Να επιστρέφει ξανά και ξανά στην πληγή, να τη συντηρεί ζωντανή, επειδή χωρίς αυτήν η εκδίκηση χάνει τον λόγο ύπαρξής της.

Και τότε προκύπτει το πιο δύσκολο ερώτημα από όλα: Και όταν ο κύκλος της εκδίκησης κλείσει, ποιος έχει τελικά πληρώσει το πραγματικό τίμημα; Εκείνος που υπέστη την τιμωρία ή εκείνος που έμεινε δέσμιος της ανάγκης να τιμωρήσει;

Η εκδίκηση βρίσκεται και στην καρδιά της συλλογής διηγημάτων Παράλληλοι Κύκλοι, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κύφαντα. Στις ιστορίες της συλλογής με ενδιέφερε όχι τόσο η ίδια η πράξη της ανταπόδοσης, όσο όσα συμβαίνουν πριν και μετά από αυτήν. Η πληγή που τη γεννά, οι επιλογές που ακολουθούν και, κυρίως, το τίμημα. Γιατί οι κύκλοι της εκδίκησης μπορεί να κλείνουν, αλλά σπάνια μας αφήνουν στο ίδιο σημείο απ’ όπου ξεκινήσαμε.

Βρείτε το βιβλίο εδώ.

*Η φωτογραφία είναι δημιουργία Τ.Ν.