Νίκανδρος: Η απουσία που κινεί την ιστορία

Όταν στο εξώφυλλο του βιβλίο υπάρχει αντί άλλου τίτλου ένα όνομα, ευθύς ο αναγνώστης περιμένει ότι το όνομα αυτό είναι και ο κεντρικός ήρως του βιβλίου που πρόκειται να διαβάσει. Σωστά;

Λάθος!

Ο Νίκανδρος του Αντώνη X. Παπαδόπουλου, παρότι έχει χαρίσει το όνομά του στο βιβλίο, δεν είναι ο βασικός πρωταγωνιστής της ιστορίας. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Διόδωρος ο Σικελιώτης, ιστορικός, παρατηρητής και ταξιδευτής, αλλά πάνω απ’ όλα ένας πατέρας που έχει υπάρξει απών. Έτσι, πριν ακόμη το μυθιστόρημα πάρει τη μορφή ιστορικής περιπέτειας, γίνεται η ιστορία μιας διπλής αναζήτησης, ενός πατέρα που ψάχνει τον γιο του και ενός ανθρώπου που αναμετριέται με τον ίδιο του τον εαυτό.

Βρήκα εξαιρετικά έξυπνη την ιδέα της εύρεσης του ημερολογίου του Διόδωρου, που έρχεται στο φως τόσους αιώνες αργότερα στη βιβλιοθήκη του Βατικανού. Δίνει όμορφα στον συγγραφέα τη δυνατότητα να ανοίξει ένα παράθυρο στο 48 π.Χ. και τον ρωμαϊκό εμφύλιο. Ο Διόδωρος θα ταξιδέψει από την Αλεξάνδρεια στο Δυρράχιο και από εκεί στα Φάρσαλα και θα παρασυρθεί μέσα σε δίνη γεγονότων.

Αυτό που μου άρεσε πολύ στον χειρισμό της πλοκής ήταν ότι παρόλη την πολυπλοκότητά της, ο συγγραφέας κατάφερε και κράτησε τους ήρωές του στην επιφάνεια. Δεν άφησε αυτό το “τσουνάμι” γεγονότων να τους “σαρώσει”. Έχουμε το ιστορικό υπόβαθρο παντού χωρίς όμως η Ιστορία να διεκδικεί διαρκώς την πρώτη θέση. Λειτουργεί περισσότερο σαν πίεση που ασκείται πάνω στους χαρακτήρες, αποκαλύπτοντας από τι υλικό είναι φτιαγμένος ο καθένας από αυτούς. Ο πόλεμος, άλλωστε, από κοντά είναι φοβιστικός, βρώμικος, έχει πείνα σύγχυση και ανθρώπους που πεθαίνουν χωρίς να προλάβουν να γίνουν ήρωες. Πλήρης αντίθεση δηλαδή με τη γοητευτική λάμψη που συχνά αποκτά εκ των υστέρων όταν μετατρέπεται σε κεφάλαιο ιστορικού βιβλίου.

Και σχολιάζοντας αυτό παρατήρησα ότι πολύ συχνά ο κύρος Παπαδόπουλος υπονομεύει και την ίδια την έννοια του ηρωισμού. Ποιος είναι τελικά ο ήρωας μιας μάχης; Εκείνος που νίκησε, εκείνος που επέζησε, εκείνος που υπάκουσε ή μήπως εκείνος που, μέσα σε έναν κόσμο όπου η ανθρώπινη ζωή έχει πολύ μικρή αξία, κατάφερε να διατηρήσει κάτι από την ανθρωπιά του;

Απέναντι στη μεγάλη σύγκρουση Καίσαρα και Πομπήιου, ο συγγραφέας τοποθετεί μια πολύ πιο προσωπική σύγκρουση, εκείνη του Διόδωρου με το παρελθόν και τις επιλογές του. Η αναζήτηση του Νίκανδρου γίνεται έτσι κάτι περισσότερο από την αναζήτηση ενός προσώπου και αγγίζει την πατρότητα, την απουσία και την ενοχή. Ίσως γι’ αυτό ο τίτλος λειτουργεί τόσο καλά, αφού ο Νίκανδρος, ακόμη κι όταν απουσιάζει, παραμένει διαρκώς στο προσκήνιο.

Στο ιστορικό επίπεδο τώρα, είναι ολοφάνερο ότι πίσω από το μυθιστόρημα υπάρχει εκτεταμένη έρευνα. Πολιτικές ισορροπίες, στρατιωτικές επιχειρήσεις, καθημερινές συνήθειες, τόποι και πρόσωπα συνθέτουν ένα πυκνό περιβάλλον. Η ουσία, όμως, βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο αυτή η πληροφορία μετατρέπεται σε αφήγηση χωρίς η γνώση να επιδεικνύεται. Αντίθετα, ενσωματώνεται στον κόσμο των χαρακτήρων και αφήνει τον αναγνώστη να μάθει σχεδόν χωρίς να αντιληφθεί ότι διδάσκεται.

Στην αρχή η ημερολογιακή πρωτοπρόσωπη αφήγηση με “τρόμαξε” αλλά τελικά διαπίσωσα ότι όχι μόνο με έφερε πολύ κοντά στον Διόδωρο αλλά ταυτόχρονα, αυτή ακριβώς η εγγύτητα περιόριζε κάποιες στιγμές το οπτικό πεδίο που θα μου έδινε ένας. παντογνώστης αφηγητής (πχ στις πολεμικές σκηνές). Η οπτική περιορίζεται σε όσα βλέπει, όσα μπορεί να δει, ένας άνθρωπος που βρίσκεται μέσα στον χαμό της μάχης. Και παρόλο που μπορεί κάποιες φορές να στερεί από τις εχθροπραξίες μέρος της επικής τους έντασης, το προτιμώ έτσι γιατί έχει συνέπεια ως προς τον άνθρωπο.

Είναι πραγματικά άξιο λόγου ότι ο Νίκανδρος είναι το πρώτο μυθιστόρημα του Αντώνη και, αν δεν το διάβαζα στο βιογραφικό του, δεν θα το πίστευα.

Από την άλλη βέβαια ίσως αυτό ακριβώς να εξηγεί γιατί προσπάθησε να χωρέσει πολλά μέσα στις σελίδες του: Ιστορία, περιπέτεια, πολιτική, μυστήριο, οικογένεια, απώλεια, πατρότητα, πίστη, ματαιοδοξία, πόλεμο. Κατά τόπους αυτή η αφθονία γίνεται αισθητή, όμως πιστέψτε με, είναι όμως προτιμότερο ένα “πλούσιο” ιστορικό μυθιστόρημα από ένα άλλο που χρησιμοποιεί την εποχή του απλώς ως σκηνικό ντεκόρ.

Πολλά συγχαρητήρια από εμένα και εννοείται ότι θα περιμένω το επόμενο. Θα ήθελα να τον δω να δοκιμάζεται και σε άλλα είδη. Μου έδωσε την εντύπωση ότι μπορεί να γράψει τα πάντα.

Βρείτε το εδώ και απολαύστε το.

Η άποψη δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο fractal.

*H φωτογραφία δημιουργήθηκε με πρόγραμμα Τ.Ν.