Εμπνευσμένη από τις Ασκήσεις Ύφους του Raymond Queneau (εκδόσεις Ύψιλον), αποφάσισα να δοκιμάσω ένα μικρό αφηγηματικό πείραμα: να πάρω ένα απλό, καθημερινό περιστατικό και να το αφηγηθώ ξανά και ξανά, μέσα από διαφορετικό ύφος, τεχνική ή οπτική. Κάθε εκδοχή δεν ξεπερνά τις 100 λέξεις.

Τα γεγονότα παραμένουν σταθερά. Αυτό που αλλάζει είναι ο τρόπος με τον οποίο τα βλέπουμε.

Η ίδια σκηνή μπορεί να γίνει αστεία, σκοτεινή, λυρική, απειλητική ή σχεδόν υπερφυσική, χωρίς να αλλάξει στην πραγματικότητα τίποτα. Αρκεί να αλλάξει η αφήγηση.

Οι Ασκήσεις υποψίας είναι ένα παιχνίδι με τη φόρμα, αλλά δεν θέλω να το παίξω μόνη μου. Θέλω να κάνω εσάς συνοδοιπόρους.

Καθώς θα διαβάζετε τις διαφορετικές εκδοχές, θα ήθελα να σκεφθείτε και να μου γράψετε:

• Ποια εκδοχή σας πείθει περισσότερο;
• Σε ποια αλλάζει περισσότερο η εικόνα που σχηματίζετε για το ίδιο περιστατικό;
• Ποια εκδοχή σας δημιουργεί μεγαλύτερη υποψία;
• Ποια τεχνική λειτουργεί καλύτερα και ποια λιγότερο;

Και κυρίως:

• Υπάρχει κάποιο ύφος ή κάποια αφηγηματική τεχνική που θα θέλατε να δοκιμάσω σε μία επόμενη εκδοχή;

 

Το κείμενο είναι το εξής:

Μια γυναίκα μπαίνει σε ένα καφέ λίγο μετά τις έντεκα. Κάθεται σε ένα τραπέζι κοντά στο παράθυρο. Παραγγέλνει καφέ. Στο τραπέζι απέναντί της υπάρχει ένα βιβλίο. Τσεκάρει τριγύρω μήπως είναι κανενός. Σηκώνεται, το παίρνει και ξανακάθεται στη θέση της. Καθώς το ξεφυλλίζει ανακαλύπτει ένα διπλωμένο χαρτί. Το τραβάει έξω αλλά πριν προλάβει να το διαβάσει, ένας άντρας το αρπάζει από το χέρι της, μαζί με το βιβλίο και χάνεται. Η γυναίκα τον κοιτά αποσβολωμένη. Αμέσως μετά ο σερβιτόρος της σερβίρει τον καφέ της.

 

Και οι παραλλαγές του…

 

1. Αντίστροφη αφήγηση (95 Λ)

Όταν ο καφές έφτασε εκείνη δεν τον κοίταξε καν. Η  πόρτα είχε μόλις κλείσει. Το κουδουνάκι έτρεμε ακόμη.

Δευτερόλεπτα νωρίτερα, ο άντρας είχε αρπάξει το χαρτί από τα δάχτυλά της και το βιβλίο που βρισκόταν μπροστά της.

Εκείνη το είχε μόλις τραβήξει μέσα από το βιβλίο, που είχε πάρει από το διπλανό τραπέζι.

Ξεχασμένο εκεί, ποιος ξέρει από πότε. Δεν ήταν κανενός. Το είχε ελέγξει ρίχνοντας τριγύρω μια ματιά.

Σκέφτηκε να ρωτήσει τον σερβιτόρο αλλά το μετάνιωσε.

Ούτε και φανταζόταν ότι θα ζούσε κάτι τέτοιο στις  έντεκα και κάτι που έφτασε στο μικρό καφέ.

 

2. Noir (99 Λ)

Ήταν περασμένες έντεκα όταν έφτασε στο συνοικιακό καφέ.

Κάθισε ξέπνοη δίπλα στο παράθυρο. Η άσφαλτος γυάλιζε από το ψιλόβροχο. Μια λάμπα τρεμόπαιζε. Παρήγγειλε καφέ.

Το βλέμμα της έπεσε στο απέναντι τραπέζι. Υπήρχε ένα βιβλίο.  Κοίταξε για λίγο τους θαμώνες πριν το πάρει.

Καθώς το ξεφύλλιζε πετάχτηκε ένα κομμάτι χαρτί. Κάτι έγραφε αλλά δεν πρόλαβε να το διαβάσει.

Ο άντρας εμφανίστηκε ξαφνικά. Η σκιά του έπεσε βαριά επάνω της. Άρπαξε το σημείωμα και το βιβλίο και έφυγε.

Έμεινε παγωμένη να τον κοιτάζει καθώς εξαφανιζόταν μέσα στην υγρή νύχτα.

Ο σερβιτόρος την πλησίασε κρατώντας τον καφέ που άχνιζε στη λευκή κούπα.

 

3. Κωμική (100 Λ)

Μπήκε στο καφέ κουβαλώντας σακούλες. Ο φρέντο της έφτασε σε χρόνο Dt, γεγονός που οι θαμώνες θα διηγούνταν αργότερα στα εγγόνια τους.

Κάθισε να τον απολαύσει μα το βλέμμα της καρφώθηκε στο ορφανό βιβλίο του διπλανού τραπεζιού. Από μέσα προεξείχε ένα χαρτί. Κρυφοκοίταξε τριγύρω σαν επαγγελματίας κλέφτης, το βούτηξε και το ξεδίπλωσε με ευλάβεια. Φανταζόταν ήδη ερωτικές εξομολογήσεις και… χάρτες θησαυρού.

Δεν πρόλαβε να διαβάσει λέξη. Φάντης μπαστούνι εμφανίστηκε ο ιδιοκτήτης και, με ταχύτητα βατράχου που αδράχνει μύγα, άρπαξε χαρτί και βιβλίο και εξαφανίστηκε.

Εκείνη έμεινε σύξυλη με τον καφέ στο χέρι και την απορία να της τριβελίζει το μυαλό.

 

4. Λυρική (95 Λ)

Ήταν περασμένες έντεκα. Η γυναίκα άνοιξε την πόρτα του μικρού καφέ, κουβαλώντας την υγρασία του δρόμου.

Κάθισε δίπλα στο παράθυρο και παρήγγειλε καφέ. Απέναντί της, ένα βιβλίο ξεχασμένο.

Το πήρε στα χέρια της σαν κάτι εύθραυστο. Δεν το γνώριζε. Καθώς φυλλομετρούσε, ένα διπλωμένο χαρτί γλίστρησε μέσα από τις σελίδες.

Πριν προλάβει να διαβάσει, ένας άντρας στάθηκε δίπλα της. Την κοίταξε βαθιά στα μάτια, πήρε σημείωμα και βιβλίο και χάθηκε προς την έξοδο.

Εκείνη έμεινε να κοιτάζει την πόρτα, που έκλεινε αργά.

Ο σερβιτόρος ακούμπησε τον καφέ μπροστά της. Ο αχνός ανέβαινε αργά, σαν λέξεις ξεχασμένες στο χρόνο.

 

5. Γκόθικ (93 Λ)

Το ρολόι χτύπησε έντεκα κι η ηχώ απλώθηκε πένθιμα πάνω από τις στέγες. Μπήκε στο καφέ και κάθισε δίπλα στο παράθυρο. Οι λάμπες έριχναν νεκρικό φως και η βροχή ράπιζε τα τζάμια.

Στο απέναντι τραπέζι ξεχασμένο, ένα βιβλίο μισοφαγωμένο από τον χρόνο.

Το πήρε και το ξεφύλλισε. Ένα σημείωμα βγήκε από τις κιτρινισμένες σελίδες.

Πριν προλάβει να διαβάσει, μια σκιά την τύλιξε, παγωμένη σαν ανάσα νεκρού. Ένα κοκαλιάρικο χέρι άρπαξε βιβλίο και σημείωμα. Ο άντρας χάθηκε στη βροχή.

Η γυναίκα κοίταξε τον καφέ που μόλις της άφησε ο σερβιτόρος. Στην επιφάνειά του, αντίκρυζε ένα πρόσωπο ξένο και ωχρό, σαν φάντασμα.

 

6. Πρωτοπρόσωπη αφήγηση (90 Λ)

Έφτασα στο καφέ με μια τεράστια επιθυμία για έναν καφέ κι ας ήταν έντεκα το βράδυ. Παράγγειλα αμέσως.

Καθώς χάζευα παρατήρησα ότι στο διπλανό τραπέζι κάποιος είχε ξεχάσει ένα βιβλίο. Με μια γρήγορη ματιά τριγύρω, δεν είδα κάποιον να το αναζητά. Σηκώθηκα και το πήρα.

Το ξεφύλλισα περισσότερο από περιέργεια παρά από ενδιαφέρον. Τότε ένα χαρτί γλίστρησε από μέσα.

Δεν πρόλαβα να διαβάσω τι έγραφε, αφού ένας άντρας εμφανίστηκε ξαφνικά και άρπαξε σημείωμα και βιβλίο και έγινε καπνός.

Έμεινα στήλη άλατος, να κοιτάζω την πόρτα, ενώ ο σερβιτόρος ακουμπούσε τον καφέ μου στο τραπέζι.

Ευτυχώς τουλάχιστον, ο καφές ήταν καλός.

 

7. Αναξιόπιστος αφηγητής (99 Λ)

Μπήκα στο καφέ στις έντεκα ακριβώς νομίζω. Πρέπει να κοίταξα το ρολόι μου ή να άκουσα το ρολόι της πλατείας να χτυπάει. Μάλλον…

Κάθισα στο παράθυρο και παρήγγειλα καφέ.

Στο απέναντι τραπέζι ήταν το βιβλίο. Μολονότι το μαγαζί ήταν γεμάτο, είμαι σίγουρη ότι δεν το αναζητούσε κανείς. Το πήρα. Το χαρτί γλίστρησε από μόνο του, το ορκίζομαι.

Ο άντρας που στάθηκε από πάνω μου, ήταν ο ιδιοκτήτης του. Είμαι βέβαιη. Μου άρπαξε το σημείωμα και το βιβλίο και έφυγε. Νομίζω δηλαδή, ότι έφυγε γιατί τότε έφτασε η παραγγελία αλλά δεν ήταν ότι είχα ζητήσει και διαπληκτιζόμουν με τον σερβιτόρο.

 

8. Εσωτερικός μονόλογος (99 Λ)

Δεν είναι ένα βιβλίο μόνο του. Όχι. Είναι ένα βιβλίο που περιμένει. Όμως κανείς δεν το ζητά. Κοίτα τους, όλοι το αγνοούν.
Άρα δεν κλέβω. Σωστά; Σώζω.
Τι είναι αυτό;
Ένα χαρτί. Ένα γράμμα.
Η μάνα έκαιγε τα γράμματα πριν προλάβω να τα διαβάσω. Πάντα πριν. Πάντα κάποιος ήξερε κάτι που εγώ αγνοούσα.
Μια σκιά. Ένα χέρι.
Το σημείωμα χάνεται.
Το βιβλίο χάνεται.
Κι εγώ δώδεκα χρονών, ξανά, με άδεια χέρια.
Γιατί δεν φώναξα; Γιατί ποτέ δεν φωνάζω;
Η πόρτα κλείνει. Ο καφές μου έρχεται μα δεν μπορώ να πιω. Δεν έχω γεύση.
Ό,τι έγραφε, ήταν για μένα. Το ξέρω.

 

9. Πολλαπλή εστίαση (99 Λ)

Εκείνη
Πήγα για καφέ σήμερα και βρήκα ένα ξεχασμένο βιβλίο με ένα σημείωμα μέσα. Δεν πρόλαβα να διαβάσω ούτε λέξη. Ένας άντρας το άρπαξε και χάθηκε. Σίγουρα ήταν κάτι σημαντικό.

Εκείνος
Το άφησα στο τραπέζι για εκείνη, μα δεν ήρθε ποτέ. Γύρισα να το πάρω και το κρατούσε μια ξένη. Δεν ήταν γραμμένο για εκείνη. Το πήρα και έφυγα. Δεν είπα κουβέντα. Δεν άντεχα να εξηγήσω.

Ο σερβιτόρος
Τρίτη φορά αυτή την εβδομάδα. Ο ίδιος άντρας, το ίδιο βιβλίο, το ίδιο τραπέζι. Κάποια μέρα θα ρωτήσω για ποιαν είναι το βιβλίο. Άφησα τον καφέ της χωρίς να πω κουβέντα.

 

10. Κατάθεση μάρτυρα (100 Λ)

«Την Τρίτη, γύρω στις έντεκα, μπήκα στο καφέ της οδού Αθηνάς και κάθισα σε τραπέζι κοντά στο παράθυρο. Παράγγειλα έναν καφέ».

«Τι παρατηρήσατε στο παρακείμενο τραπέζι;»
«Ένα βιβλίο, ξεχασμένο. Επί τρία λεπτά δεν εμφανίστηκε κανείς».

«Τι πράξατε;»
«Το πήρα. Από το εσωτερικό του έπεσε διπλωμένο χαρτί, το οποίο ξεδίπλωσα».

«Προλάβατε να το διαβάσετε»;
«Όχι γιατί το άρπαξε μαζί και το βιβλίο ένας άντρας. Τα πήρε κι έφυγε δίχως λέξη».

«Περιγράψτε τον άνδρα».
«Ύψος περίπου 1,75, ηλικία γύρω στα 40, γεροδεμένος, όχι παχύς. Φορούσε καμπαρτίνα και καπέλο».

«Ο καφές σας;»
«Σερβιρίστηκε μετά την αναχώρησή του άντρα».

«Επιβεβαιώνω την ακρίβεια της κατάθεσης».

 

11. Δημοσιογραφικό (99 Λ)

ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΣΕ ΚΑΦΕ

Αναστάτωση σημειώθηκε χθες το απόγευμα σε κεντρικό καφέ της πόλης, όταν άνδρας αφαίρεσε σημείωμα και βιβλίο από πελάτισσα, προτού εκείνη προλάβει να διαβάσει λέξη. Ο δράστης διέφυγε σε δευτερόλεπτα.

«Ήταν σαν ταινία, μόνο που χάσαμε το τέλος», δήλωσε θαμώνας που παρακολούθησε τα τεκταινόμενα από διπλανό τραπέζι.

Ο σερβιτόρος, που εργαζόταν στο καφέ κατά την ώρα του συμβάντος, κάνει λόγο για «σκηνικό που δεν έχει ξανασυμβεί ποτέ», αρνούμενος να σχολιάσει περισσότερα.

Η πελάτισσα που έγινε στόχος του αγνώστου παραμένει σε σοκ, σύμφωνα όμως με έγκυρες πληροφορίες, ο καφές της σερβιρίστηκε κανονικά.

Το περιεχόμενο του σημειώματος παραμένει άγνωστο.

 

12. Θεατρικό σενάριο (100 Λ)

Ώρα, 23:00.

Μικρό καφέ. Τραπέζι δίπλα στο παράθυρο. Στο απέναντι τραπέζι, ένα βιβλίο. Η ΓΥΝΑΙΚΑ κάθεται και κοιτάζει το ρολόι. Ο ΣΕΡΒΙΤΟΡΟΣ περνά.

ΓΥΝΑΙΚΑ: Έναν καφέ, παρακαλώ.

Ο ΣΕΡΒΙΤΟΡΟΣ φεύγει. Εκείνη κοιτάζει γύρω. Σηκώνεται, παίρνει το βιβλίο, επιστρέφει. Το ανοίγει. Πέφτει ένα διπλωμένο χαρτί. Το ξεδιπλώνει.

ΓΥΝΑΙΚΑ: (ψιθυριστά) «Αγαπημ…»

ΈΝΑΣ ΑΝΤΡΑΣ εμφανίζεται. Στέκεται δίπλα της.

Παύση.

ΕΚΕΙΝΗ σηκώνει το βλέμμα. ΕΚΕΙΝΟΣ την κοιτάζει. Της παίρνει το χαρτί. Παίρνει και το βιβλίο.

Παύση.

Φεύγει.

Η πόρτα κλείνει.

Σιωπή.

Η ΓΥΝΑΙΚΑ κοιτάζει την πόρτα. Ο ΣΕΡΒΙΤΟΡΟΣ επιστρέφει με τον καφέ.

ΣΕΡΒΙΤΟΡΟΣ: Ο καφές σας.

Η ΓΥΝΑΙΚΑ δεν απαντά.

Ο αχνός ανεβαίνει.

Αυλαία.

 

13. Αφήγηση από τη μεριά του βιβλίου (100 Λ)

Επί τρεις εβδομάδες, κάθε μέρα με αφήνει σε αυτό το τραπέζι. Το σημείωμα κρυμμένο ανάμεσα στις σελίδες 112 και 113.

Εκείνο το βράδυ με σήκωσε μια άγνωστη. Τα χέρια της ήταν ζεστά και τρυφερά. Ήταν η πρώτη φορά που κάποιος με άνοιγε χωρίς να με γνωρίζει. Έσπρωξα έξω το χαρτί. Εκείνη το έπιασε.

Όμως τότε ήρθε ο δικός μου άνθρωπος. Της πήρε το χαρτί κι εμένα χωρίς λέξη. Κι εγώ, που κουβαλώ χιλιάδες λέξεις, δεν είχα ούτε μία να πω για εκείνον.

Στον δρόμο, με κράτησε σφιχτά στο στήθος του, σαν να με παρηγορούσε. Όμως είμαι εγώ που παρηγορώ εκείνον.

 

14. Αφήγηση από τη μεριά του καφέ (72 Λ)

Το ρολόι χτυπούσε έντεκα όταν άνοιξε η πόρτα

Μπήκε εκείνη, ξέπνοη, με τη βροχή στα μαλλιά.

Ζήτησε αποκλειστικά εμένα.

Άρχισαν να με ετοιμάζουν.

Άκουγα τους ήχους της κουζίνας.

Άκουγα την ανάσα της.

Μετά… Ένα βιβλίο που άνοιξε. Ένα βιβλίο που έκλεισε. Ένα χαρτί που τσαλακώθηκε. Βαριά βήματα, η πόρτα.

Ο σερβιτόρος με ακούμπησε μπροστά της.

Εκείνη με αγνόησε. Κοίταζε την πόρτα.

Άχνιζα ακόμη. Προσπάθησα αλλά δεν με άγγιξε.

Μετά, άρχισα να κρυώνω.

 

15. Μαγικός ρεαλισμός (93 Λ)

Μπήκε στο καφέ λίγο μετά τις έντεκα και κάθισε κοντά στο παράθυρο. Παράγγειλε έναν καπουτσίνο.

Στο απέναντι τραπέζι, ξεχασμένο, ένα βιβλίο. Το πήρε στα χέρια της. Όταν το άνοιξε, οι σελίδες αναστέναξαν θαρρείς από ανακούφιση. Ανάμεσά τους βρήκε ένα διπλωμένο χαρτί. Άρωμα βρεγμένου χώματος και πεύκου την τύλιξε.

Το ξεδίπλωσε κι οι λέξεις άρχισαν να χορεύουν εμπρός στα μάτια της.

Δεν πρόλαβε να διαβάσει.  Ένας άντρας εμφανίστηκε, άρπαξε το σημείωμα και το βιβλίο και έφυγε χωρίς λέξη.

Ο σερβιτόρος ακούμπησε τον καφέ μπροστά της.

Στο αφρόγαλα είχε αρχίσει να σχηματίζεται πρώτη λέξη.

«Αγαπημ…»