Στο πλαίσιο του 7ου Φεστιβάλ Αστυνομικής Λογοτεχνίας Agatha έγιναν, και εξακολουθούν να γίνονται μέχρι και το τέλος Μαΐου, πολλά όμορφα πράγματα. Ανάμεσά τους ήταν και η παρουσίαση του συλλογικού τόμου «Το Δίλημμα» από την Τρι.Ένα Πολιτισμού.

Πρόκειται για μια συλλογή διηγημάτων αστυνομικής μυθοπλασίας, που γεννήθηκαν μέσα από το εξαιρετικό διαδικτυακό εργαστήριο αστυνομικής λογοτεχνίας που πραγματοποιήθηκε πριν από περίπου δύο χρόνια, με εισηγητή τον Αλέξανδρο Μυροφορίδη.

Έτσι, παρέα με τον ίδιο τον Αλέξανδρο, αλλά και με τον συμμαθητή μου, Μανώλη Βραχνάκη, μιλήσαμε για την εμπειρία του εργαστηρίου, για τη διαδρομή από την πρώτη ιδέα ως το τελικό κείμενο, αλλά και για αυτόν τον υπέροχο συλλογικό τόμο, που κουβαλά μέσα του πολλές διαφορετικές φωνές, αγωνίες, εγκλήματα και φυσικά, διλήμματα.

Ακολουθεί το κείμενο της ομιλίας μου.

Θέλω να ξεκινήσω λέγοντας πόση χαρά, συγκίνηση και περηφάνια νιώθω που βρίσκομαι εδώ για να μιλήσω για αυτό το βιβλίο. Νιώθω χαρά γιατί βρισκόμαστε στο 7ο Φεστιβάλ Αστυνομικής Λογοτεχνίας Agatha, που είναι ίσως η μεγαλύτερη γιορτή του είδους στην Ελλάδα. Συγκινούμαι γιατί αυτή η συλλογή γεννήθηκε από ένα εργαστήριο που αγάπησα και απόλαυσα πραγματικά. Και τέλος, νιώθω περηφάνια γιατί μέσα στη συλλογή υπάρχει ένα από τα αγαπημένα μου διηγήματα, για το οποίο είχα την τιμή να κερδίσω το δεύτερο βραβείο στον 25ο Λογοτεχνικό διαγωνισμό της Εταιρείας Τεχνών Επιστήμης και Πολιτισμού του δήμου Κερατσινίου.

 

Έχω να μοιραστώ αρκετά για την έκδοση και τα διηγήματα, αλλά πρώτα θέλω να πω δυο λόγια για τον Δάσκαλό μας, τον Αλέξανδρο Μυροφορίδη, παρόλο που εκείνος δεν το θέλει καθόλου. Ωστόσο, σκοπός μου δεν είναι να ευλογήσω τα γένια του –άλλωστε δεν έχει κιόλας– απλά θέλω να καταλάβετε πόσο σημαντικό ήταν για όλους εμάς που παρακολουθήσαμε το σεμινάριο, να τον έχουμε Δάσκαλο. Ο Αλέξανδρος Μυροφορίδης λοιπόν είναι ερευνητής και συγγραφέας ειδικευμένος στην πλοκή στη δημιουργική γραφή και την αστυνομική μυθοπλασία. Διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας και πριν λίγους μήνες κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Επίκεντρο το σύγγραμμά του «Η Πλοκή στη Δημιουργική Γραφή». Έχει ιδρύσει επίσης την εταιρεία Gamecraft, η οποία σχεδιάζει εκπαιδευτικά παιχνίδια μυστηρίου, ενώ επιμελείται τη σειρά αστυνομικού μυστηρίου με τίτλο “Fedora” των εκδόσεων Αρχέτυπο. Παράλληλα, συντονίζει και μια λέσχη ανάγνωσης αστυνομικής λογοτεχνίας με το ίδιο όνομα “Fedora”. Γιατί τα λέω αυτά; Όχι φυσικά για να πουλήσω το βιογραφικό του αλλά δείξω πως κατάφερε να συνδυάσει την ακαδημαϊκή του έρευνα, τις εκδόσεις και την πρακτική εφαρμογή της αστυνομικής πλοκής, φέρνοντας έτσι τη θεωρία πιο κοντά στους αναγνώστες.

 

Το εργαστήριο μας τώρα δεν ήταν απλώς μια σειρά μαθημάτων.  Ήταν μια συνεχής πρόκληση και μια πραγματική δοκιμασία στην αφήγηση. Ο ίδιος ο Αλέξανδρος ως δάσκαλος, δεν μας έδινε έτοιμες απαντήσεις. Μας ενθάρρυνε να αμφισβητούμε κάθε πλοκή και χαρακτήρα και μας δίδαξε όχι απλώς τεχνικές, αλλά το σημείο όπου οι ιστορίες μας άρχισαν να ζωντανεύουν. Για να είμαι ειλικρινής, η μεγαλύτερη πρόκληση δεν ήταν να ακολουθήσουμε μια φόρμουλα, αλλά να βρούμε τη δική μας φωνή. Αυτό πιστεύω ήταν το πραγματικό δώρο του προς εμάς. Θυμάμαι τα λόγια του: «Ο δάσκαλος τελειώνει όταν οι μαθητές τον ξεπερνούν». Είμαι σίγουρη πως για τον Αλέξανδρο αυτός ο στόχος ήταν αληθινός. Και τελικά φτάσαμε στο σημείο όπου η εμπειρία και η διαδικασία μάθησης έγιναν πράξη και αποτυπώθηκαν στο βιβλίο που κρατάμε σήμερα στα χέρια μας.

 

 

Αυτή η συλλογή δεν είναι απλώς μια σειρά αστυνομικών ιστοριών, αλλά το αποτέλεσμα μιας δημιουργικής διαδικασίας. Δεκαπέντε διαφορετικές φωνές, δεκαπέντε διαφορετικοί τρόποι να απαντήσεις στην ίδια ερώτηση: Τι κάνεις όταν βρίσκεσαι μπροστά σε ένα δίλημμα; Όπως θα διαπιστώσετε διαβάζοντας τα διηγήματα, δεν υπάρχει στερεοτυπική απάντηση στο ερώτημα αυτό. Άγνωστες οι βουλές των ανθρώπων, πόσο μάλλον όταν είναι συγγραφείς σε δημιουργικό οίστρο. Ας δούμε όμως τι έχουν να μας πουν αυτές οι δεκαπέντε δολοφονικές πένες:

 

Ανάλυση διηγημάτων εν ριπή μολυβιού

Ξεκινάμε με ένα δυνατό και σχεδόν ωμό άνοιγμα, το «Αντ’ αυτής» της Βίκυς Κόνιαρη. Το διήγημα ασχολείται με την ενδοοικογενειακή βία και την ανθρωποκτονία, δημιουργώντας ένα ηθικό χάος όπου η «αλήθεια» δεν είναι απλώς γεγονός, αλλά επιλογή. Ένα κείμενο σκληρό, λυρικό και βαθιά ανθρώπινο.

 

Στο δεύτερο διήγημα, την «Αλήθεια» της Άννας Φωτίου, μεταφερόμαστε σε ένα σχεδόν νουάρ περιβάλλον, με ιστορικό υπόβαθρο, προσεγμένη ατμόσφαιρα και ενδιαφέροντα κοινωνικά στοιχεία. Πρόκειται για μια ιστορία που θυμίζει πως η αλήθεια δεν είναι πάντα αυτό που φαίνεται, αλλά συχνά αυτό που επιλέγουμε να πιστέψουμε.

 

Στο τρίτο διήγημα, «Μια βαρετή μέρα» της Μαίης Βασιλικού, η ένταση μεταφέρεται από τα εξωτερικά γεγονότα στις εσωτερικές ρωγμές των χαρακτήρων. Το δίλημμα παρουσιάζεται υπόγεια, δημιουργώντας μια ρεαλιστική και οικεία απειλή. Ένα διήγημα που τολμά να πει πως το έγκλημα δεν χρειάζεται πάντα μεγάλη αφορμή. Μερικές φορές αρκεί μια «βαρετή μέρα».

 

Το τέταρτο διήγημα, «Το δίλημμα» της Συμέλας Βασιλειάδου, βασίζεται σε αληθινά γεγονότα. Η ιστορία στηρίζεται στη σύγκρουση δύο επιλογών χωρίς διέξοδο, δημιουργώντας μια καθαρή δραματουργία με σαφή στόχο. Η συγγραφέας χειρίζεται με ευαισθησία το ηθικό βάρος της απόφασης, αναδεικνύοντας το ανθρώπινο κόστος που κρύβεται πίσω από κάθε επιλογή.

 

Επόμενο είναι το «Εξώτικ» του Αλέξανδρου Μυροφορίδη. Εδώ βλέπουμε μια διαφορετική προσέγγιση. Δεν έχουμε απλώς μια ιστορία με δίλημμα, αλλά μια συνειδητή απόδειξη τεχνικής. Θεωρώ αυτό το διήγημα μια πολύ ενδιαφέρουσα προσθήκη στη συλλογή, γιατί δείχνει τι συμβαίνει όταν ο Δάσκαλος περνά από τη θεωρία στην πράξη.

 

Στο έκτο διήγημα, «Το στίγμα» της Βασιλικής Ζάγγου, βρισκόμαστε σε ένα ατμοσφαιρικό νησιωτικό σκηνικό. Το διήγημα ξεχωρίζει για τη λυρική του γλώσσα και τη συναισθηματική του ένταση. Το πραγματικό δίλημμα εδώ δεν αφορά μόνο το ποιος είναι ένοχος, αλλά το κατά πόσο η δικαιοσύνη μπορεί να χωρέσει την ανθρώπινη οδύνη και όλα όσα προηγήθηκαν της πράξης.  Ένα ιδιαίτερα δυνατό και ώριμο κείμενο, που θα σας αφήσει το αποτύπωμά του.

 

Στο έβδομο διήγημα, «Πανδοχείο “Elite”» της Αμαλίας Σδρούλια, μεταφερόμαστε στην καρδιά της Αθήνας και σε έναν χώρο που, πίσω από τη φαινομενική του λάμψη κρύβει καλά φυλαγμένα μυστικά. Η ιστορία ξετυλίγεται με οικογενειακές εντάσεις, αποκαλύψεις και ηθικά διλήμματα. Ένα καλοδουλεμένο διήγημα που δείχνει πως, πολλές φορές, η αλήθεια κρύβεται στα πρόσωπα που θεωρούμε πιο οικεία.

 

 

Στο όγδοο διήγημα, «Το γραμμένο» της Πένυς Παπαδημητρίου, το μυστήριο συναντά τη μοίρα και θέτει το διαχρονικό ερώτημα αν μπορούμε τελικά να ξεφύγουμε από το πεπρωμένο μας. Με ατμοσφαιρική γραφή και σταδιακά κλιμακούμενη ένταση, η συγγραφέας χτίζει μια ιστορία όπου το δίλημμα δεν αφορά μόνο τις επιλογές των ηρώων, αλλά και το κατά πόσο έχουμε πραγματικά τη δύναμη να αλλάξουμε την πορεία της ζωής μας.

 

Στο επόμενο διήγημα, «Η νύχτα που δεν ξημέρωσε» της Κατερίνας Τσαμπά, μια φαινομενικά συνηθισμένη βραδιά μετατρέπεται σε σημείο χωρίς επιστροφή. Με ασφυκτική ατμόσφαιρα, το κείμενο διακρίνεται από έντονο συναισθηματικό φορτίο, όπου οικογενειακά μυστικά, σιωπές και παλιές πληγές συγκρούονται με οδυνηρό τρόπο. Ένα κείμενο που δείχνει πως υπάρχουν νύχτες που, ακόμη κι όταν τελειώνουν, δεν ξημερώνουν ποτέ πραγματικά.

 

Αμέσως μετά έχουμε την «Τρίτη επιλογή» της Ελένης Κορωνάκη, μια οικογενειακή τραγωδία με φόντο τη νύχτα του Ευρωμπάσκετ του 1987. Η συγγραφέας αξιοποιεί με ιδιαίτερη επιτυχία το ιστορικό πλαίσιο, χτίζοντας ένα διήγημα γεμάτο μυστικά και αποκαλύψεις. Και, όπως εύστοχα προϊδεάζει ο τίτλος, μας θυμίζει ότι η ζωή δεν περιορίζεται πάντα στα προφανή διλήμματα, αλλά συχνά επιφυλάσσει μια τρίτη επιλογή, αναπάντεχη και καθοριστική.

 

Στο διήγημα του Μανώλη Βραχνάκη «Μαύρος θάνατος», η προσωπική απώλεια συναντά οικογενειακά μυστικά και παλιούς λογαριασμούς που ζητούν λύση. Με έντονη ατμόσφαιρα και δυνατή συναισθηματική φόρτιση, το διήγημα εξερευνά τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στη μνήμη, την ενοχή και τη δικαίωση.

 

Αμέσως μετά είναι «Ο ζωγράφος» της υποφαινόμενης. Εδώ η ιστορία ξεκινά από έναν πτωχό πλην τίμιο ζωγράφο, τον Θεόφιλο, όχι της Λέσβου. Έναν άνθρωπο που κουβαλά από την αρχή της ζωής του την αίσθηση της εγκατάλειψης και κινείται στα όρια της κοινωνίας. Ο αφηγητής έχει χιούμορ, καχυποψία και έντονο το ένστικτο της αυτοσυντήρησης. Μέσα από τη δική του ματιά, το διήγημα στήνει ένα μυστήριο με μια ελαφριά μεταφυσική χροιά.

 

Στο επόμενο διήγημα, «Ένας πίνακας κι ένας φόνος» της Άρτεμης Τουλή, μπαίνουμε σε μια ιστορία όπου η τέχνη, το έγκλημα και το αλλόκοτο συνυπάρχουν από την πρώτη στιγμή. Η συγγραφέας στήνει ένα μυστήριο με έντονη ατμόσφαιρα και μεταφυσική χροιά, όπου η αλήθεια δεν αναζητείται μόνο με στοιχεία, αλλά και μέσα από έναν ιδιαίτερο, ανορθόδοξο τρόπο αποκάλυψης.

 

Στο επόμενο διήγημα, το «Αστροκύττωμα» της Βιργινίας Παπατρέχα, ο τίτλος μάς προϊδεάζει ήδη για το βάρος της ιστορίας, καθώς το αστροκύττωμα είναι ένας όγκος του εγκεφάλου. Πρόκειται για ένα βαθιά ανθρώπινο και συγκινητικό κείμενο, όπου το πραγματικό δίλημμα δεν αφορά μόνο τη ζωή και τον θάνατο, αλλά και τις αποφάσεις που καλούμαστε να πάρουμε όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με την πιο σκληρή όψη της πραγματικότητας.

 

Και κλείνουμε τη συλλογή με τον «Αστυνόμο Χάρη» της Μαρίας Βέρρου. Ένα διήγημα που μας μεταφέρει σε πιο κλασικά μονοπάτια της αστυνομικής λογοτεχνίας, με έναν ερευνητή που καλείται να ξετυλίξει το κουβάρι μιας υπόθεσης. Με ζωντανή αφήγηση και προσεγμένη πλοκή, η Μαρία βάζει το δικό της λιθαράκι στη συλλογή, υπενθυμίζοντάς μας ότι, όσο περίπλοκο κι αν μοιάζει ένα μυστήριο, πάντα υπάρχει κάποιος πρόθυμος να ακολουθήσει τα ίχνη μέχρι την αλήθεια.

 

Αυτά από εμένα. Κλείνοντας θέλω να ευχαριστήσω την αγαπημένη μας φίλη και επιμελήτρια Κατερίνα Τσαμπά για το σπουδαίο έργο της. Το έχω πει πολλές φορές ότι αυτή η γυναίκα θα αγιάσει με αυτά που βλέπει κάθε φορά στα γραπτά μας. Ευχαριστώ επίσης τις εκδόσεις Τρί.Ενα Πολιτισμού και την εκδότριά μας Καλλιόπη Πασιά για αυτή την υπέροχη έκδοση. Τέλος, ευχαριστώ το Φεστιβάλ Agatha και ιδιαίτερα την Ιωάννα Πετρίδου, που υπάρχουν κι ομορφαίνουν τον Μάϊο κάθε χρονιάς αλλά και το Πολεμικό Μουσείο που μας φιλοξενεί!

 

Μπορείτε να βρείτε το βιβλίο εδώ.