Και στο τέλος, κανείς δεν έζησε καλά!

Υπάρχουν βιβλία που ξεκινούν με τη φράση “μια φορά κι έναν καιρό” και σε νανουρίζουν, και υπάρχουν άλλα που ξεκινούν έτσι και σε κάνουν να τρως τα νύχια σου και να ξαγρυπνάς. Ε, το Μια φορά κι ένας φόνος της Έλενας Μπολονάση ανήκει ξεκάθαρα στη δεύτερη κατηγορία.

Η βασική ιδέα είναι από εκείνες που λες «ρε φίλε, γιατί δεν το σκέφτηκα εγώ;». Ένας κατά συρροή δολοφόνος που διαστρεβλώνει κλασικά παραμύθια και αλλάζει το τέλος τους με τον δικό του τρόπο, αφήνοντας πίσω του κόκκινα αντικείμενα, σκισμένες σελίδες από παραμύθια και… πτώματα σωρηδόν. Δεν είναι απλώς εύρημα για εντυπωσιασμό. Είναι μηχανισμός. Είναι εμμονή. Κι αυτό από μόνο του λέει πολλά για το τι πραγματεύεται το βιβλίο· τον έλεγχο, τη διαστρέβλωση της δικαιοσύνης, την ανάγκη κάποιων να γίνουν συγγραφείς της ζωής των άλλων.

Αυτό που με κέρδισε κατά την ανάγνωση του βιβλίου, είναι ότι δεν επαναπαύεται στην ιδέα. Θα μπορούσε εύκολα να πει η Έλενα: «Κοίτα τι έξυπνο concept έχω». Κι όμως όχι, δεν το έκανε. Το μοτίβο του κόκκινου (η κάπα της Κοκκινοσκουφίτσας, το κόκκινο μήλο στη Χιονάτη κτλ) και των παραμυθιών δεν είναι διακοσμητικό στολίδι. Δένει οργανικά με την ψυχοσύνθεση του δράστη και με τον τρόπο που κλιμακώνεται η έρευνα. Ο αναγνώστης δεν διαβάζει μόνο για να μάθει το ποιος. Διαβάζει για να καταλάβει το γιατί κάνει ό,τι κάνει. Και αυτό, σε αστυνομικό, είναι πάντα το πιο απαιτητικό και το πιο ουσιαστικό.

Η εναλλαγή ανάμεσα στη σκοτεινή, σχεδόν τελετουργική εσωτερική ματιά του δολοφόνου και στην πιο ψύχραιμη, αναλυτική οπτική του τμήματος Ανθρωποκτονιών, κρατά τον ρυθμό σταθερά ψηλά. Δεν υπάρχουν περιττές φλυαρίες. Η γλώσσα είναι άμεση, καθαρή, χωρίς επιτήδευση και περιττά στολίδια. Σε παρασύρει χωρίς υπερβολές για εντυπωσιασμό. Και όταν χρειάζεται να γίνει σκληρή, γίνεται χωρίς φόβο μα με πολύ πάθος.

Να πω εδώ πως το βιβλίο έχει και έναν ηθικό άξονα, ο οποίος δεν φοβάται να αγγίξει δύσκολα θέματα. Δεν χαϊδεύει αυτιά. Δεν προσφέρει εύκολη κάθαρση. Σε βάζει να σκεφτείς τι σημαίνει “δίκαιο” όταν κάποιος αποφασίζει να το εφαρμόσει μόνος του, με τους δικούς του όρους. Και εκεί είναι που το παραμύθι γίνεται καθρέφτης. Όχι της αθωότητας, αλλά της διαστρεβλωμένης πραγματικότητας.

Σε αυτό το σημείο θέλω να σταθώ σε δυο πιθανά αδύναμα σημεία. Και λέω πιθανά γιατί πρόκειται για σημεία που ορισμένοι αναγνώστες ίσως θελήσουν πιο υπαινικτικά δουλεμένα. Και μιλώ για την  συμβολική φόρτιση, η οποία είναι κατά τη γνώμη μου κάπως κραυγαλέα. Επίσης, κάποια μέλη της αστυνομικής ομάδας θα μπορούσαν να έχουν ακόμη μεγαλύτερο ψυχολογικό βάθος. Όχι ότι είναι επίπεδοι ως χαρακτήρες, αλλά όταν έχεις έναν τόσο δυναμικό αντίπαλο απέναντί τους, θέλεις όλοι να στέκουν στο ίδιο ύψος.

Συνολικά όμως, το Μια φορά κι ένας φόνος είναι ένα καλοστημένο, ευφυές και ουσιαστικά σκοτεινό αστυνομικό, που παίρνει κάτι βαθιά οικείο σε όλους μας, όπως είναι τα παραμύθια και το μετατρέπει σε εργαλείο τρόμου και προβληματισμού. Δεν είναι ανάλαφρο ανάγνωσμα. Είναι για εκείνα τα βράδια που θες να διαβάσεις «λίγο ακόμη» και καταλήγεις να λες «άλλη μία σελίδα» μέχρι να δεις το ρολόι, ξημερώματα πια, να σε προδίδει.

Πέντε αστέρια λοιπόν, χωρίς δεύτερη σκέψη. Όχι μόνο επειδή βασίζεται σε ένα δυνατό εύρημα, αλλά και επειδή το υπηρετεί με συνέπεια, ρυθμό και καθαρή αφηγηματική πρόθεση. Και διότι, σε κάνει να αναρωτηθείς κάτι απλό και ανησυχητικό· τελικά ποιος έχει το δικαίωμα να γράφει το τέλος στο δικό μας παραμύθι;

Φυσικά και προτείνεται!

Θα το βρείτε εδώ και καλές αναγνώσεις!

*Η κριτική δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο φιλόξενο διαδικτυακό περιοδικό Fractal. 

** Η φωτογραφία είναι δημιουργία Α.Ι.