Όταν ο ήρωας αποφασίζει να κάνει του κεφαλιού του

Κάθε συγγραφέας που έχει γράψει κάτι μεγαλύτερο από μερικές σελίδες έχει, ούτε λίγο ούτε πολύ, βρεθεί αντιμέτωπος με κάποιον ήρωα στο κείμενό του, που έχει άποψη επί παντός επιστητού. Έχεις σχεδιάσει την ιστορία σου, ξέρεις πού θέλεις να την πας, έχεις αποφασίσει τι ρόλο θα παίξει ο κάθε χαρακτήρας και, θεωρητικά τουλάχιστον, όλα είναι υπό έλεγχο. Μέχρι που αρχίζεις να γράφεις μια σκηνή και ο ήρωάς σου λέει ή κάνει κάτι που δεν είχες υπολογίσει. Κάτι που χαλάει τον σχεδιασμό σου, αλλά την ίδια στιγμή καταλαβαίνεις ότι είναι ακριβώς αυτό που θα έπρεπε να κάνει. Με δυο λόγια, αποφάσισε να μη σε ακούσει και να κάνει τα… δικά του.

Δεν υπάρχει βέβαια τίποτα μεταφυσικό σε αυτό, όσο κι αν κάποιες φορές έτσι μοιάζει. Τα πράγματα είναι πολύ απλά. Όταν ένας χαρακτήρας έχει χτιστεί καλά, έχει παρελθόν, επιθυμίες, φόβους, αδυναμίες και έναν σχετικά σταθερό τρόπο να αντιδρά στις καταστάσεις, κάποια στιγμή αποκτά τη δική του εσωτερική λογική. Από εκεί και πέρα δεν μπορείς να τον βάζεις να κάνει ό,τι βολεύει εσένα μόνο και μόνο για να εξυπηρετήσεις την πλοκή – βασικά μπορείς, αλλά συνήθως κάνει “μπαμ”, οπότε το αποφεύγεις “όπως ο διάβολος το λιβάνι”.

Αν, για παράδειγμα, έχεις περάσει εκατό σελίδες χτίζοντας έναν άνθρωπο φοβισμένο, επιφυλακτικό και δύσπιστο, δεν γίνεται ξαφνικά, χωρίς κανέναν λόγο, να τον βάλεις να πάρει μια παράτολμη απόφαση μόνο και μόνο επειδή θες να προχωρήσεις την ιστορία παρακάτω. Εκεί είναι που ο χαρακτήρας αρχίζει να αντιστέκεται. Όχι επειδή ζωντάνεψε ξαφνικά κι απέκτησε σάρκα και οστά, αλλά επειδή εσύ ο ίδιος του έχεις ήδη δώσει προσωπικότητα, οπότε ναι, καλά κάνει και έχει άποψη.

Όσο καλύτερα ξέρεις τον χαρακτήρα σου, τόσο πιο πιθανό είναι κάποια στιγμή να σε εκπλήξει.

Συνήθως αυτό είναι καλό σημάδι, διότι σημαίνει ότι ο χαρακτήρας έχει αποκτήσει αρκετή συνοχή και δεν λειτουργεί απλά ως εργαλείο της πλοκής. Δεν βρίσκεται εκεί μόνο για να ανοίξει μια πόρτα, να αποκαλύψει μια πληροφορία ή να πάρει τη σωστή απόφαση την κατάλληλη στιγμή. Έχει λόγους να θέλει κάτι και εξίσου σοβαρούς λόγους να μη θέλει κάτι άλλο. Και κάπου εδώ αρχίζουν τα προβλήματα για τον έρημο συγγραφέα – που είναι από τα πιο χρήσιμα προβλήματα που μπορεί να έχει, κατά την άποψή μου.

Γιατί το αντίθετο είναι πολύ πιο επικίνδυνο. Ένας χαρακτήρας που κάνει πάντα ακριβώς αυτό που χρειάζεται η ιστορία, χωρίς καμία εσωτερική αντίσταση, αρχίζει εύκολα να φαίνεται ψεύτικος. Ο αναγνώστης μπορεί να μην εντοπίσει ακριβώς τι τον ενοχλεί, αλλά θα νιώσει ότι κάτι δεν πάει καλά. Κι όταν τα πράγματα δεν πάνε καλά με τους χαρακτήρες, τότε συνήθως, δεν πάνε καλά γενικότερα με το βιβλίο.

Γι’ αυτό και, όσο παράξενο κι αν ακούγεται, μερικές φορές χρειάζεται να αφήνεις τους ήρωές σου να σου χαλάνε τα σχέδια. Γιατί έτσι σου δίνουν την ευκαιρία να ξανακοιτάξεις τον σχεδιασμό του κειμένου σου από την αρχή και όχι να στραβώσεις τον ήρωά σου ή να τον μικρύνεις, για να τον χωρέσεις μέσα σε αυτό.

Πάντως βοηθά πολύ όταν έχεις δώσει στους χαρακτήρες σου από την αρχή περισσότερα πράγματα από όσα χρειάζεται η ιστορία σου. Ένα παρελθόν, κάποιες αντιφάσεις, επιθυμίες που δεν εξυπηρετούν πάντα τον βασικό στόχο της ιστορίας, μικρές εμμονές, φόβους ή συνήθειες. Όσο καλύτερα ξέρεις τον άνθρωπο απέναντί σου, τόσο πιο πιθανό είναι κάποια στιγμή αυτός να σε εκπλήξει. Και αρκετές φορές αυτή η έκπληξη οδηγεί την πλοκή σε πολύ πιο ενδιαφέροντες σκηνές από εκείνες που είχες αρχικά στο μυαλό σου.

Τελικά, η στιγμή που ένας χαρακτήρας αρνείται να υπακούσει δεν σημαίνει ότι χάθηκε ο έλεγχος της ιστορίας. Μπορεί απλώς να σημαίνει ότι τον έχεις χτίσει τόσο καλά, ώστε να ξέρεις πια τι θα έκανε και τι όχι. Κι αυτό είναι καλό σημάδι. Ακόμη κι αν μετά πρέπει να ξαναγράψεις το μισό βιβλίο.

®Γιώτα Βασιλείου, Σεπτέμβριος 2026