Όποιος πιστεύει πως στη λογοτεχνία το μέγεθος μετράει, πλανάται πλάνην οικτρά. Οι σελίδες, βλέπετε, δεν λειτουργούν αθροιστικά ως προς τη λογοτεχνική αξία. Ούτε η αναγνωστική απόλαυση πωλείται με το κιλό. Ας μην ξεχνάμε πως, υπάρχουν βιβλία εκατοντάδων σελίδων που δεν έχουν τίποτα να μας πουν και άλλα που, με ελάχιστες μόνο, κατάφεραν να μας πουν τα πάντα. Και τα τρία μικρά αναγνωστικά διαμάντια που ακολουθούν έχουν πολλά να πουν, το καθένα με τον δικό του τρόπο.

Πριν σας πω δυο λόγια για τα βιβλία των εκδόσεων Οξύ, να αναφέρω πως ανήκουν στη σειρά «Απνευστί», που έχει μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα φιλοσοφία. Να φέρνει ξανά στο φως έργα μεγάλων συγγραφέων, λιγότερο γνωστά ή ξεχασμένα, δίνοντάς μας την ευκαιρία να τους γνωρίσουμε και πέρα από τα βιβλία που τους έκαναν διάσημους. Έχω διαβάσει κι απολαύσει τα περισσότερα και σας τα προτείνω ανεπιφύλακτα.

Το Ημερολόγιο του Αδάμ και της Εύας, του Μαρκ Τουέιν, από εκδόσεις Οξύ

Πώς θα ήταν άραγε η πρώτη γνωριμία ενός άντρα και μιας γυναίκας, αν κανείς από τους δύο δεν γνώριζε απολύτως τίποτα για τον άλλον; Με κεντρικό άξονα αυτό το ερώτημα, ο Μαρκ Τουέιν μας ταξιδεύει στον Κήπο της Εδέμ και δίνει τον λόγο στον Αδάμ και την Εύα, δημιουργώντας μια απολαυστική ιστορία για τις ανθρώπινες σχέσεις.

Ο Αδάμ αγαπά την ησυχία του, δυσφορεί με τις αλλαγές και αντιμετωπίζει τη νέα του σύντροφο με αρκετή καχυποψία. Η Εύα, αντίθετα, είναι περίεργη, παρατηρητική, ομιλητική και αποφασισμένη να ανακαλύψει τον κόσμο γύρω της. Ο τρόπος που βλέπει τα πράγματα ο καθένας δημιουργεί ξεκαρδιστικές καταστάσεις, ενώ πίσω από το χιούμορ κρύβονται εύστοχες παρατηρήσεις για την επικοινωνία, τη συντροφικότητα και τις ανθρώπινες αδυναμίες.

Ο Τουέιν σατιρίζει τα στερεότυπα των δύο φύλων, χωρίς να αποφεύγει δυστυχώς γενικεύσεις που, όπως είναι φυσικό, σήμερα μας ακούγονται, παρωχημένες. Ωστόσο, εκείνο που αρχίζει ως μια παιχνιδιάρικη ανατροπή της βιβλικής αφήγησης εξελίσσεται σταδιακά σε κάτι πολύ πιο τρυφερό.

Ένα μικρό σε έκταση αλλά πλούσιο σε συναίσθημα βιβλιαράκι, που καταφέρνει να προκαλέσει γέλιο και συγκίνηση. Γιατί, τελικά, ακόμη και στον Παράδεισο, η αγάπη ανάμεσα στους δύο, δεν ήταν αυτονόητη. Έπρεπε πρώτα να μάθουν να συνυπάρχουν. Κι όπως ξέρουμε πολύ καλά όλοι, αυτό είναι το δύσκολο της υπόθεσης!

Η Μαρκησία Ο…, του Χάινριχ φον Κλάιστ, επίσης από εκδόσεις Οξύ

Μια γυναίκα ανακαλύπτει πως είναι έγκυος και μια ολόκληρη κοινωνία σπεύδει να την καταδικάσει. Με αυτή την ανατρεπτική αφετηρία, ο Χάινριχ φον Κλάιστ δημιουργεί μια ιστορία που, παρά τα περισσότερα από διακόσια χρόνια της, παραμένει εξαιρετικά επίκαιρη.

Η Μαρκησία βρίσκεται αντιμέτωπη με την καχυποψία, την κοινωνική κατακραυγή και την απόρριψη ακόμα και της ίδιας της οικογένειάς της. Η προσωπική της τραγωδία μετατρέπεται σε ζήτημα τιμής, αποκαλύπτοντας την υποκρισία μιας κοινωνίας που ενδιαφέρεται περισσότερο για τα προσχήματα παρά για τη δικαιοσύνη. Ο συγγραφέας αφηγείται την ιστορία με μια αποστασιοποιημένη γραφή, αφήνοντας συχνά τις πράξεις  να μιλήσουν αντί των συναισθημάτων.

Αυτή η κάπως σύνθετη σύνταξη με δυσκόλεψε λιγάκι στην ανάγνωση, όμως η ένταση και τα ηθικά διλήμματα κράτησαν το ενδιαφέρον μου μέχρι το τέλος αμείωτο. Αυτό που με προβλημάτισε ήταν η αντιμετώπιση της γυναικείας συναίνεσης και η αμφιλεγόμενη κατάληξη της ιστορίας. Ήταν ένα έργο που δεν είχε εύκολες απαντήσεις να μου δώσει, αλλά με έβαλε σε διαδικασία να αναρωτηθώ πόσο έχει αλλάξει πραγματικά η κοινωνία απέναντι στη γυναίκα και στο δικαίωμά της να ορίζει τη ζωή της. Και φαντάζεστε ποιο ήταν το συμπέρασμα ε;

Ματίλντα, της Μέρι Σέλεϊ, από εκδόσεις Νεφέλη

Άφησα τελευταία τη Μέρι Σέλεϊ, όχι μόνο γιατί ανήκει σε διαφορετικό εκδοτικό οίκο, αλλά και γιατί είναι εντελώς διαφορετικό είδος. Τρόμος. Τι τρόμος όμως; Με τέρατα, με φαντάσματα; Όχι! Αυτή η ιστορία δεν χρειάζεται αποκρουστικά πλάσματα και υπερφυσικές παρουσίες για να προκαλέσει τρόμο. Αρκούν οι άνθρωποι και, κυρίως, τα συναισθήματά τους. Εδώ, η Μέρι Σέλεϊ εγκαταλείπει τα εξωτερικά στοιχεία του γοτθικού τρόμου, που έχουμε γνωρίσει κι αγαπήσει στο Φρανκενστάιν και στρέφεται στο πιο σκοτεινό κομμάτι της ανθρώπινης ψυχής.

Μέσα από την εξομολογητική αφήγηση μιας νεαρής γυναίκας, ξεδιπλώνεται μια ιστορία απαγορευμένου έρωτα, ενοχής, απώλειας και βαθιάς μοναξιάς. Η συγγραφέας καταφέρνει να αναδείξει τις καταστροφικές συνέπειες ενός συναισθήματος που παραβιάζει κάθε ηθικό και οικογενειακό όριο, χωρίς να σοκάρει τον αναγνώστη. Η ηρωίδα της βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πραγματικότητα που δεν επέλεξε, αλλά καλείται να υποστεί τις συνέπειές της.

Η γραφή της είναι έντονα συναισθηματική, κάποιες φορές υπερβολική για τα σημερινά αναγνωστικά δεδομένα, χωρίς ωστόσο να χάνει την ειλικρίνεια και τη λογοτεχνική της δύναμη. Εκείνο που βρήκα ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι η θέση στην οποία τοποθετεί την ηρωίδα της, αναγκάζοντάς την να επωμιστεί το βάρος μιας ενοχής που δεν της ανήκει. Και για μια ακόμη φορά διακρίνουμε πόσο πολύ δεν έχουν αλλάξει τα πράγματα στους αιώνες που πέρασαν.

Πραγματικά, ένα σύντομο μεν αλλά εξαιρετικό, σκοτεινό και βαθιά μελαγχολικό έργο, που αποδεικνύει πως ο πραγματικός τρόμος δεν βρίσκεται πάντα στο υπερφυσικό, αλλά σε όσα ο άνθρωπος είναι ικανός να προκαλέσει σε εκείνους που υποτίθεται πως αγαπά.