Το Η τέχνη του μυθιστορήματος – Δαμάζοντας τα κείμενα του Μάκη Καραγιάννη είναι από εκείνα τα βιβλία/εργαλεία που δεν προσποιούνται ότι θα σου αποκαλύψουν κάποιο μυστικό κόλπο. Δεν υπόσχεται έμπνευση, δεν υποδαυλίζει την ιδέα του γεννημένου συγγραφέα και σίγουρα δεν σε αντιμετωπίζει σαν κάποιον που ψάχνει εύκολες λύσεις. Από τον πρόλογο κιόλας γίνεται σαφές ότι εδώ μιλάμε για δουλειά. Για πολλή δουλειά. Για το γράψιμο ως πράξη πειθαρχίας, σκέψης, στοχοπροσήλωσης και διαρκούς αναμέτρησης όχι μόνο με το κείμενο αλλά και με τον ίδιο σου τον εαυτό.

Μέσα από την γραφή του Καραγιάννη γνωρίζουμε έναν άνθρωπο που έχει φάει τη ζωή του ολόκληρη μέσα στα κείμενα. Η εισαγωγή άλλωστε και μόνο τοποθετεί ξεκάθαρο το πλαίσιο: το μυθιστόρημα δεν είναι απλώς αφήγηση μιας ιστορίας, αλλά ένα σύνθετο οικοδόμημα που απαιτεί έλεγχο σε πολλά επίπεδα ταυτόχρονα. Γλώσσα, φωνή, χαρακτήρες, χρόνος, ρυθμός, οπτική γωνία – τίποτα δεν αφήνεται στην τύχη και τίποτα δεν αντιμετωπίζεται ως αυτονόητο. Το βιβλίο δεν προσπαθεί να απλοποιήσει τεχνητά τη διαδικασία. Αντίθετα, την ξεδιπλώνει, δείχνοντας πόσο απαιτητική είναι στην πράξη.

Η δομή που είναι στημένο επίσης το βιβλίο αποκαλύπτει τη γενικότερη φιλοσοφία του. Τα κεφάλαια δεν λειτουργούν σαν αποσπασματικές συμβουλές αλλά σαν μια σταδιακή χαρτογράφηση του μυθιστορήματος. Ξεκινά από το τι είναι –ή τι θα μπορούσε να είναι– το μυθιστόρημα και προχωρά βήμα το βήμα στην αφήγηση, στους χαρακτήρες, στη γλώσσα, στον διάλογο, στον χρόνο και στο θέμα, με χειρουργική σχεδόν ακρίβεια. Ο ρομαντισμός απουσιάζει συνειδητά. Αυτό που κυριαρχεί είναι η ανάλυση και η σταθερή υπενθύμιση ότι στο κείμενο τίποτα δεν είναι αθώο και κάθε επιλογή αφήνει πίσω της το αποτύπωμά της.

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζει την έννοια του “δαμάσματος” των κειμένων. Δεν πρόκειται για έλεγχο με την έννοια της καταπίεσης, αλλά για συνειδητή διαχείριση των λέξεων. Δεν αντιμετωπίζει φυσικά το κείμενο ως κάποιο άγριο ζώο που πρέπει να υποταχθεί, αλλά ως πρώτη ύλη που απαιτεί φροντίδα, και αυστηρό βλέμμα για να αυγατίσει και να αποδώσει τα καλύτερα αποτελέσματα. Από την άλλη πλευρά δεν παρουσιάζει τον συγγραφέα ως εμπνευσμένο αφηγητή που απλώς ακολουθεί το ένστικτό του, αλλά ως τεχνίτη που ξέρει πότε να κόψει, πότε να επιμείνει και πότε να αφήσει κάτι να καταρρεύσει, μόνο και μόνο για να αναγεννηθεί από τις στάχτες του.

Φτάνοντας στον επίλογο θα περιμέναμε μια κατακλείδα, μια σύνοψη ίσως όλων των παραπάνω. Εν τούτοις, έχουμε ένα φινάλε που λειτουργεί περισσότερο ως υπενθύμιση πως το μυθιστόρημα δεν τελειώνει ποτέ πραγματικά. Ακόμα κι όταν το αφήνεις πίσω σου, συνεχίζει να σε ακολουθεί ως εμπειρία, ως αποτυχία, ως άσκηση. Και αυτό είναι ίσως το πιο έντιμο σημείο του βιβλίου: ότι δηλαδή δεν υπόσχεται λύτρωση, μόνο εξέλιξη μέσα από την υπομονή και κυρίως, την επιμονή.

Συνολικά το βιβλίο Η τέχνη του μυθιστορήματος – Δαμάζοντας τα κείμενα απευθύνεται σε ανθρώπους που έχουν ήδη καταλάβει ότι το γράψιμο δεν είναι μια ρομαντική υπόθεση. Δεν διαβάζεται σαν ευχάριστο δοκίμιο, ούτε σαν οδηγός “Πως να γράψετε ένα μυθιστόρημα σε δέκα βήματα”. Διαβάζεται σαν εργαλείο. Σαν βιβλίο που σε προκαλεί να δεις τα κείμενά σου με μεγαλύτερη αυστηρότητα και λιγότερη αυταπάτη. Κι αν αυτό σε τρομάζει λίγο, μάλλον κάνει σωστά τη δουλειά του.

Σημείωση: Η παρούσα κριτική δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο φιλόξενο διαδικτυακό περιοδικό Fractal την Τρίτη 10 Φεβρουαρίου 2026.