Το βιβλίο Η τέχνη της μυθοπλασίας και της δημιουργικής γραφής των Εκδόσεων Επίκεντρο δεν επιχειρεί να λειτουργήσει ως εγχειρίδιο με συνταγές, ούτε ως σχολή γραφής με έτοιμα πρέπει. Από τα περιεχόμενα κιόλας φαίνεται η πρόθεση: πολλοί άνθρωποι, διαφορετικές φωνές, άλλοι περισσότερο θεωρητικοί, άλλοι καθαρά συγγραφείς, όλοι όμως με κάτι να πουν για το μυθιστόρημα και τη γραφή χωρίς να παριστάνουν τους γκουρού.

Το βιβλίο δεν στήνεται σαν μάθημα, αλλά σαν στρογγυλό τραπέζι. Άλλος μιλάει για την αναπαράσταση και τον ρεαλισμό, άλλος για τον ρόλο του αναγνώστη, άλλος για το αν η μυθοπλασία λέει τελικά αλήθειες ή απλώς ωραία ψέματα. Δεν υπάρχει μία γραμμή, υπάρχει τριβή. Και αυτό είναι το δυνατό του χαρτί. Η επιλογή των επιμελητριών, Τασούλας Τσιλιμένη και Μαρίτας Παπαρούση, να συγκεντρώσουν πανεπιστημιακούς και ενεργούς συγγραφείς στο ίδιο τραπέζι δεν είναι απλώς οργανωτική· είναι βαθιά πολιτική με την έννοια της λογοτεχνικής στάσης. Το βιβλίο υπερασπίζεται την πολυφωνία ως αναγκαία συνθήκη κατανόησης της μυθοπλασίας και αρνείται τη μονοδιάστατη αφήγηση περί «ορθής» συγγραφικής τεχνικής.

Το πρώτο μέρος έχει πιο θεωρητική διάθεση, αλλά χωρίς να γίνεται δυσβάσταχτο. Δεν σε πνίγει με ορολογία, σε βάζει να σκεφτείς.

• Τι κάνουμε όταν γράφουμε;
• Αναπαριστούμε τον κόσμο ή φτιάχνουμε έναν καινούργιο;
• Πόση σημασία έχει αυτό που θέλει να πει ο συγγραφέας και πόση αυτό που τελικά καταλαβαίνει ο αναγνώστης;

Και εδώ το βιβλίο κάνει κάτι τίμιο: δεν προσποιείται ότι έχει απαντήσεις για όλα. Αφήνει τα ερωτήματα να αιωρούνται, όπως ακριβώς συμβαίνει και στη γραφή.

Στο δεύτερο μέρος, η θεωρία χαλαρώνει. Οι συγγραφείς συνομιλούν μεταξύ τους και το αποτέλεσμα θυμίζει περισσότερο πραγματική κουβέντα παρά επιμελημένο δοκίμιο. Συμφωνούν, διαφωνούν, λένε πράγματα που αν τα διαβάσεις προσεκτικά καταλαβαίνεις ότι δεν χωράνε σε κανένα “manual δημιουργικής γραφής”. Εδώ φαίνεται καθαρά ότι η γραφή δεν είναι ενιαία εμπειρία και ότι ο καθένας κουβαλά τις εμμονές, τις αμφιβολίες και τις μικρές του βεβαιότητες.

Το τρίτο μέρος, με τις “συμβουλές… για μελλοντικούς συγγραφείς”, είναι ίσως το πιο ανθρώπινο. Γιατί δεν σου λέει «κάνε αυτό και θα γίνεις συγγραφέας». Σου λέει, λίγο-πολύ, ότι αν γράφεις, θα κουραστείς, θα αμφιβάλλεις, θα ζηλεύεις, θα κολλήσεις και κάπου εκεί, αν αντέξεις, ίσως βγει κάτι που να αξίζει. Όχι επειδή ακολούθησες σωστά βήματα, αλλά επειδή έμεινες στη διαδικασία.

Συνολικά, πρόκειται για ένα βιβλίο που δεν χαϊδεύει αυτιά και δεν πουλάει αυταπάτες. Δεν υπόσχεται έμπνευση, δεν μοιράζει συνταγές και δεν αντιμετωπίζει τη δημιουργική γραφή σαν προϊόν. Τη βλέπει ως πράξη σκέψης, αμφιβολίας και διαρκούς διαλόγου. Αν γράφεις, θα σε βάλει να αναρωτηθείς. Αν διαβάζεις, θα σου ανοίξει λίγο περισσότερο το βλέμμα πίσω από τις λέξεις. Και αν ψάχνεις ένα βιβλίο για να σου πει τι να κάνεις, μάλλον δεν είναι αυτό. Αν όμως θες ένα βιβλίο για να σκεφτείς γιατί συνεχίζεις να γράφεις, τότε ναι, εδώ είσαι. Να το διαβάσεις!

Θα το βρεις εδώ.