Δράκουλας: Όταν ο Παπαδιαμάντης συναντά το απόλυτο σκοτάδι

Είναι κοινά παραδεκτό υποθέτω πως ο Δράκουλας δεν είναι απλώς ένα κλασικό μυθιστόρημα τρόμου αλλά ένα κομβικό σημείο στην ιστορία της παγκόσμιας λογοτεχνίας, το οποίο και καθόρισε την εικόνα του βρικόλακα και άνοιξε τον δρόμο για ολόκληρο το φανταστικό είδος.

Με το έργο του Δράκουλας ο Bram Stoker δεν γέννησε απλώς έναν μύθο αλλά θεμελίωσε μια ολόκληρη αισθητική του σκότους, του υπαινιγμού και της υπόγειας απειλής, που διαπερνά μέχρι και τις μέρες μας τη λογοτεχνία, τον κινηματογράφο αλλά και κάθε είδους τέχνη. Κάθε μεταγενέστερη εκδοχή του βρικόλακα, όσο κι αν επιχειρεί να απομακρυνθεί από το πρωτότυπο, κουβαλά αναπόφευκτα μέσα της το αποτύπωμα αυτού του έργου.

Αυτό που καθιστά όμως τη συγκεκριμένη έκδοση πραγματικά ξεχωριστή είναι η μετάφραση του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Υπάρχει μια σχεδόν αυτονόητη επιφύλαξη απέναντι στη γλώσσα του Παπαδιαμάντη· μια προκατάληψη ότι η καθαρεύουσα θα λειτουργήσει αποτρεπτικά. Προσωπικά την κατανοώ απολύτως μιας και ήμουν κι εγώ άκρως επιφυλακτική αρχικά.

Κι εδώ λοιπόν έρχεται η πρώτη ευχάριστη διάψευση. Η γλώσσα δεν δυσκολεύει καθόλου το κείμενο, αντιθέτως, μπορώ  να πω ότι το υπηρετεί. Προσδίδει βάθος, μια τελετουργική βαρύτητα που ταιριάζει απόλυτα με τη γοτθική ατμόσφαιρα του έργου, χωρίς να θυσιάζει τη ροή του λόγου. Το βιβλίο διαβάζεται με απροσδόκητη ευκολία, σχεδόν αβίαστα, κάτι που αποδεικνύει πόσο ζωντανή και λειτουργική παραμένει η γλώσσα του Παπαδιαμάντη στο ελληνικό DNA.

Αξίζει, ωστόσο, να σταθεί κανείς λίγο περισσότερο στο πλαίσιο μέσα από το οποίο φτάνει αυτό το έργο στον Έλληνα αναγνώστη. Η εισαγωγή με τις πλούσιες υποσημειώσεις καθώς και το σημείωμα της επιμελήτριας στο τέλος του βιβλίου, δεν λειτουργούν απλώς ενημερωτικά, αλλά επεκτείνουν ουσιαστικά την εμπειρία της ανάγνωσης. Φωτίζουν το γεγονός ότι ο Δράκουλας δεν είναι ένα μεμονωμένο λογοτεχνικό δημιούργημα, αλλά αποτέλεσμα μιας ολόκληρης παράδοσης που πηγάζει από γοτθικά μοτίβα, λαϊκές δοξασίες και ιστορικές αναφορές.

Ο ίδιος ο κόμης δεν είναι απλώς μια φιγούρα τρόμου, αλλά ένα σύμβολο του άλλου, του ξένου, εκείνου που εισβάλλει και διαταράσσει μια φαινομενικά ασφαλή πραγματικότητα. Η σύνδεση του μάλιστα, με την ιστορική μορφή του Βλαντ Τσέπες, γνωστό και ως Βλαντ ο Παλουκωτής, αναδεικνύεται όχι ως εύκολη ταύτιση, αλλά ως μια διαδικασία μυθοποίησης που αποκαλύπτει πώς η ιστορία μπορεί, υπό συνθήκες, να μετατραπεί σε θρύλο.

Και είναι εδώ που η μετάφραση του Παπαδιαμάντη αποκτά μια επιπλέον διάσταση. Διότι δεν αποδίδει απλώς το πρωτότυπο, αλλά συνομιλεί με αυτή τη βαθύτερη, σχεδόν λαογραφική ρίζα του έργου. Η γλώσσα του λειτουργεί σαν ένα φίλτρο που ενισχύει το ανοίκειο και το σκοτεινό, χωρίς να αποξενώνει τον αναγνώστη. Αντίθετα, τον βυθίζει ακόμη περισσότερο στην ατμόσφαιρα.

Όσο για την ίδια την έκδοση από τις Εκδόσεις Κύφαντα· πως θα μπορούσα να μη μιλήσω για αυτήν; Σκληρόδετο εξώφυλλο, βαρύ, ποιοτικό χαρτί, υποκίτρινου χρώματος, προσεγμένη αισθητική. Δεν πρόκειται απλώς για ακόμη ένα βιβλίο, αλλά για ένα συλλεκτικό αντικείμενο που διεκδικεί χώρο στη βιβλιοθήκη σου και, ναι, τον δικαιούται. Είναι από εκείνες τις εκδόσεις που δεν αγοράζεις μόνο για να διαβάσεις, αλλά και για να κρατήσεις, ως ένα αξιοπρόσεκτο τεκμήριο αισθητικής και εκδοτικής φροντίδας.

Ο Δράκουλας παραμένει μεγαλειώδης γιατί αγγίζει κάτι βαθιά ανθρώπινο. Τον φόβο του αγνώστου, τη γοητεία του απαγορευμένου, την αγωνία απέναντι σε αυτό που δεν μπορούμε να ελέγξουμε. Και αυτή η συγκεκριμένη έκδοση καταφέρνει κάτι σπάνιο: να τον φέρει ξανά στο σήμερα, χωρίς να του αφαιρεί τίποτα από τη σκοτεινή αίγλη του τότε. Συγχαρητήρια στις Εκδόσεις Κύφαντα για μια επιλογή που δεν είναι απλώς εκδοτική, αλλά ουσιαστικά πολιτισμική.

Μην το φοβηθείτε σε καμιά περίπτωση. Διαβάστε το και θα με θυμηθείτε!

Καλό σας ταξίδι στις σκοτεινές διαδρομές του Κόμη Δράκουλα!

Θα το βρείτε εδώ!

*Η κριτική δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο διαδικτυακό περιοδικό fractal.