Το Διάβολοι και Άγιοι δεν είναι απλά ένα μυθιστόρημα ενηλικίωσης. Είναι ένα βιβλίο όπου ο συγγραφέας δημιουργεί ένα ξεχωριστό συγγραφικό ύφος. Μοιάζει σαν να κάθεσαι σε ένα παλιό πιάνο, να πατάς μια νότα και να αφήνεις την ηχώ να γεμίζει τον χώρο. Αυτή η ηχώ έχει όνομα: απώλεια.

Ο ήρωας της ιστορίας είναι βαθιά πληγωμένος, αλλά καταφέρνει να λειτουργεί μέσα στο τραύμα του. Δεν τον βλέπουμε να το ξεπερνά, αλλά να επιβιώνει, να μετατρέπει τη μνήμη σε μουσική και να περιμένει. Το βιβλίο το ξεκαθαρίζει άλλωστε από την αρχή: δεν υπόσχεται λύτρωση.

Η μουσική δεν είναι απλά ένα διακοσμητικό στοιχείο ή το σκηνικό της ιστορίας. Είναι ο μοναδικός τρόπος να εκφραστούν όσα δεν μπορούν να ειπωθούν αλλιώς. Δεν λειτουργεί σαν μουσική υπόκρουση, αλλά είναι η ίδια η αφήγηση.

Το ορφανοτροφείο δεν είναι απλώς το φόντο της ιστορίας. Είναι μια μηχανή που αλέθει και καταπίνει ανθρώπους αργά και μεθοδικά. Δεν υπάρχει έντονο δράμα, αλλά σταδιακή φθορά. Ο συγγραφέας δεν προσπαθεί να μας σοκάρει με ένα γεγονός, αλλά μας εξαντλεί συναισθηματικά με τη συνεχή ένταση.

Εδώ έχω και τη μόνη μου επιφύλαξη. Δεν αμφισβητώ την ποιότητα της γραφής, που είναι προσεγμένη και σχεδόν μουσική. Ίσως όμως, σε κάποια σημεία, αυτή η ομορφιά της πρόζας να δημιουργεί μια μικρή απόσταση. Είναι σαν να βλέπω τον πόνο μέσα από ένα λεπτό, διάφανο φίλτρο. Δεν με απομακρύνει, αλλά μου θυμίζει ότι διαβάζω μια αφήγηση και όχι το ίδιο το βίωμα.

Από την άλλη, ο συγγραφέας πέτυχε ακριβώς αυτό που ήθελε, και μάλιστα με τον καλύτερο τρόπο. Οι σχέσεις των παιδιών είναι αληθινές και δεν χωρούν αμφιβολία. Δεν είναι απλοί χαρακτήρες, αλλά μικροί ενήλικες που έμαθαν νωρίς πως ο κόσμος τους είναι ψεύτικος και δεν αλλάζει.

Θα ήθελα να πω ότι αυτό το βιβλίο είναι για όλους, αλλά δεν είναι. Αν προτιμάς βιβλία με σφιχτή πλοκή, ανατροπές και ξεκάθαρη εξέλιξη, μάλλον θα σε κουράσει. Το Διάβολοι και Άγιοι απευθύνεται σε όσους αντέχουν να μείνουν σε μια ατμόσφαιρα που πονάει σιωπηλά. Αν είσαι ένας από αυτούς, να ξέρεις ότι θα σε αγγίξει.

Ίσως αυτή να είναι και η πιο ενδιαφέρουσα πρόκληση του βιβλίου. Δεν σε ρωτά αν πιστεύεις στην καλοσύνη ή στη σκληρότητα, αλλά πόσο εύκολα μπορείς να περάσεις από το ένα στο άλλο. Πόσο αντέχεις να δεις έναν άνθρωπο χωρίς να τον κρίνεις. Και κυρίως, πόσο έτοιμος είσαι να δεχτείς ότι σε άλλες συνθήκες θα μπορούσες να είσαι εσύ στη θέση του.

Τελικά, οι διάβολοι και οι άγιοι δεν είναι χαρακτήρες, αλλά καταστάσεις. Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου καταλαβαίνεις κάτι δύσκολο: ότι ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να είναι και τα δύο.

Σας προτείνω αυτό το βιβλίο. Αξίζει τον χρόνο και τα χρήματά σας. Θα το βρείτε εδώ.